Vanaf 5 oktober 2026 stelt het Haags Gemeentearchief meer dan 200 videoproducties van het Haagse videocollectief Meatball online beschikbaar. Tegelijkertijd opent in het Atrium van het Haagse stadhuis de tentoonstelling Meatball: Haagse beeldrevolutie (1972-1994). Met de ontsluiting komt een omvangrijke verzameling lokaal audiovisueel erfgoed beschikbaar voor onderzoekers, mediaprofessionals en het publiek.
Haagse videopioniers
Meatball werd in 1972 opgericht door Rien Hagen, Donald Janssen, Jan Blom en Jos Bienemann, aanvankelijk onder de naam Stichting Werkgroep Video. Het collectief was het eerste onafhankelijke videoproductiebedrijf van Den Haag.
De oprichting viel samen met de opkomst van de videorecorder en videocamera. Het nieuwe medium maakte het mogelijk om relatief snel en betaalbaar beelden te maken, terug te kijken en te vertonen. Voor Meatball bood video nieuwe mogelijkheden om maatschappelijke ontwikkelingen en verhalen vast te leggen die anders gemakkelijk buiten beeld zouden blijven.
Vanaf 1974 trokken de makers met hun Sony Portapak-videocamera de Haagse wijken in. In samenwerking met buurtcentra en opbouwwerkers brachten zij onderwerpen als huisvesting, leefbaarheid, eenzaamheid en buurtinitiatieven in beeld. Ook legden ze protesten tegen gemeentelijke plannen vast.
De video’s werden nadrukkelijk niet alleen vóór, maar ook mét bewoners gemaakt. Na afloop werden de producties in de wijken vertoond, onder meer in wijkcentra en het Kijkhuis aan het Noordeinde. De vertoningen waren daarmee niet alleen een manier om het gemaakte werk te presenteren, maar vormden ook een aanleiding voor gesprekken tussen bewoners.
In de loop der jaren breidde Meatball het werkterrein uit naar videokunst, fictie, documentaires, docudrama’s en opdrachtfilms. In ruim twintig jaar maakte het collectief meer dan tweehonderd producties, in Den Haag en daarbuiten.
Van bedrijfsarchief naar digitaal toegankelijk erfgoed
Na het faillissement van Stichting Meatball in 1994 werd vrijwel het volledige bedrijfsarchief aan het Haags Gemeentearchief geschonken, inclusief de originele tape- en filmformats. De nu gedigitaliseerde en ontsloten collectie biedt een unieke inkijk in de ontwikkeling van onafhankelijke videoproductie in Nederland en vormt een audiovisueel tijdsbeeld van een stad die vanaf de jaren zeventig sterk veranderde.
AV-conservator Helga Meijer benadrukt in een persbericht van het Haags Gemeentearchief zowel de historische als de maatschappelijke waarde van het materiaal: “Deze video’s laten niet alleen zien hoe Den Haag er vijftig jaar geleden uitzag, maar ook hoeveel maatschappelijke problemen nog altijd herkenbaar zijn. Tegelijkertijd vertellen ze het verhaal van een bijzondere groep creatieve makers. Ondanks de vaak beperkte financiële middelen bleven zij doorgaan met hun werk. Het maken van verhalen die ertoe doen. Dankzij dat doorzettingsvermogen beschikken we nu over een unieke kijk op de stad.”
Wil je de collectie van Meatball bekijken? Je kunt de videoproducties en de bijbehorende beschrijvingen vanaf 5 oktober online raadplegen via de toegangsnummers 0939-01 (archief) en 8609-01 (collectie). Ook de filmografie en biografie van het collectief zijn online beschikbaar.
Tentoonstelling
De tentoonstelling Meatball: Haagse beeldrevolutie (1972-1994) in het Atrium van het Haagse stadhuis vertelt het verhaal van het collectief en laat zien hoe de makers met video werkten. De tentoonstelling maakt onderdeel uit van het bredere programma Film in Den Haag. Bekijk hieronder de trailer van de tentoonstelling.
Documentaire
Rondom de beschikbaarstelling verschijnt in samenwerking met Omroep West de documentaire Meatball, Haagse beeldrevolutie, gemaakt door Erik Kooyman. De publiekspremière vindt plaats op vrijdag 6 november in Pathé Buitenhof. De documentaire wordt op zaterdag 7 november uitgezonden op TV West in het programma Westdoc.
Lunchlezing
Op 18 november organiseert het Haags Gemeentearchief een lunchlezing over Meatball. Conservator Helga Meijer vertelt over het videocollectief, de totstandkoming van de tentoonstelling en bijzondere verhalen uit de Meatball-archieven. De lezing vindt van 12.30 tot 13.15 uur plaats in de Centrale Bibliotheek aan het Spui en is gratis. Aanmelden is verplicht.
AVA_Net Kennisbijeenkomst
Vorig jaar organiseerde AVA_Net een kennisbijeenkomst rond film- en videocollectieven, met onder meer een bijdrage van Helga Meijer over Meatball. Meer hierover lees je in dit verslag.
