Van death metal tot demo’s van Tangarine

Drenthe kent een aantal bands die buiten de provincie, en zelfs in het buitenland, grotere naam maakten dan thuis. Death metalband God Dethroned, opgericht in 1990 en nog altijd actief in binnen- en buitenland, is daar een voorbeeld van. Stam bewaarde hun allereerste democassette.

Ook bevat de collectie de ongecensureerde versie van ‘Ben je geil of wil je een koekje’ van de band Titt’n uit Ruinerwold, video-opnames van de Emmense band UTC (met een zestienjarige Marlen Davers op drums, die later bij SKIK terechtkwam) de eerste demo-cd’s van Tangarine en een cassettebandje met de drie eerste Drentstalige nummers van Daniël Lohues.

Ondervertegenwoordigd verleden

Collectiebeheerder particuliere archieven Ferry Sieders van het Drents Archief is blij met de schenking, zo is te lezen op de website van het Drents Archief. Hij benadrukt dat de Drentse popmuziekgeschiedenis tot dusver weinig plek had in de bestaande collectie, terwijl het Poparchief van Stam honderden opnames van bands en muzikanten omvat.

Het materiaal wordt de komende maanden beschreven en gefaseerd toegankelijk gemaakt via Geheugen van Drenthe. Gezien de omvang van het archief is dit een omvangrijke klus; de verwachting is dat het project in 2027 wordt afgerond.

Stam hoopt dat zijn schenking andere verzamelaars van Drentse muziek stimuleert om ook hun materiaal aan het Drents Archief over te dragen, zodat het beeld van de Drentse popgeschiedenis steeds vollediger wordt. Hij blijft zelf als vrijwilliger betrokken bij het inventariseren van zijn archief en wil daarbij ook andere muzikanten en muziekfans inschakelen.

The post Drents Archief krijgt unieke popcollectie appeared first on AVA_NET.

“Ik ben opgegroeid in Denemarken, met Franse roots en filmhuisouders die me vroeg lieten kennismaken met Europese klassiekers als Dreyers Vredens Dag en Godards Vivre sa vie. Dat heeft toen een filminteresse in mij heeft gewekt, maar als kind was ik (gelukkig) ook tegelijkertijd minder kieskeurig: ik heb warme herinneringen aan Airwolf en The A-Team, die ik op de Duitse televisie volgde omdat er in Denemarken destijds nog weinig zenders waren. Wat betreft kwaliteit en esthetiek ben ik misschien onder andere daardoor een beetje omnivoor geworden: ik hou van hoog en laag voor zover zo’n onderscheid überhaupt zinvol is.

Mijn interesse in AV-erfgoed werd pas echt tijdens mijn studies gewekt. Ik studeerde film- en mediastudies aan de Universiteit van Kopenhagen. Daar ontwikkelde ik een fascinatie voor filmmakers die aan de hand van historisch archiefmateriaal en found footage lieten zien hoe film- en televisiearchieven kritisch geïnterpreteerd kunnen worden en hoe belangrijk ze zijn voor zowel de geschiedschrijving als ons collectief geheugen. Regisseurs als Chris Marker en Gustav Deutsch, die ook experimenteerden met multimedia en installaties, waren toen mijn grote helden en dat zijn ze nog steeds. Ik verdiepte me steeds verder in de rol van AV-archieven en alles wat er rondom films gebeurt qua archivering, preservering en de toegang tot collecties. Deze fascinatie bracht me naar Bologna en uiteindelijk Amsterdam.

In Bologna studeerde ik een jaar filmerfgoed. Daarna belandde ik in Amsterdam omdat ik bij de Universiteit van Amsterdam (UvA) een bredere kennis van AV-archieven kon verwerven. Na de afronding van mijn studie in 2012 had ik het geluk dat ik aan de UvA een promotieplek kon veroveren. Sindsdien doe ik onderzoek naar vooral digitalisering van film- en omroepcollecties en de opkomst van digitale methodes, oftewel de digitale geesteswetenschappen, en de implicaties daarvan voor onderzoek, artistiek hergebruik en digitale preservering. Sinds 2021 ben ik werkzaam bij de UvA als Universitair Docent Digitale Media en Cultureel Erfgoed. Hierbij probeer ik AV-erfgoed in een bredere context van digitaal erfgoed te plaatsen, met nadruk op de uitdagingen die AV-archieven delen met andere erfgoedinstellingen, en hun verschillen. Daarnaast ben ik Teaching & Training Officer bij CLARIAH (Common Lab Research Infrastructure Arts and Humanities), de nationale onderzoeksinfrastructuur voor de Geesteswetenschappen. In die rol coördineer ik onze jaarlijkse summer school Digital Heritage & Humanities waar AV-collecties een centrale plek innemen.

Binnen de Domeinraad van AVA_Net vertegenwoordig ik de hoger onderwijsinstellingen en probeer ik de praktijk van AV-erfgoedinstellingen aan de theoretische perspectieven van onderzoekers en pedagogische perspectieven van educatie te verbinden. Ten opzichte van de andere leden van de raad ben ik misschien geneigd om eerder dingen te benaderen vanuit het perspectief van educatie en de belangen van onderzoekers en studenten. Ik zoek altijd de ruimte waar kruisbestuiving tussen archieven, erfgoedinstellingen en universiteiten kan ontstaan. Om een specifiek voorbeeld te geven: in mijn eigen onderwijs heb ik de afgelopen jaren leermodulen en workshops over linked data ontwikkeld, een onderwerp dat studenten vaak ingewikkeld vinden. Ik merkte hoe het kan helpen om hiervoor samen met AV-archivarissen oefeningen en casussen te bedenken en ontwerpen. Zo hebben wij bij de UvA nu meerdere jaren op rij eendaagse datasprints georganiseerd. Studenten ontwikkelen daarin, in samenwerking met stafleden van Eye en Beeld & Geluid, scenario’s voor het verrijken van metadata door middel van linked data. Ook werken ze met subcollecties die speciale aandacht vergen, bijvoorbeeld de Japanse Propagandafilms die Beeld & Geluid beschikbaar heeft gesteld, of niet-geïdentificeerde stille films uit de collectie van Eye.

Wat de belangrijkste ontwikkelingen en uitdagingen in mijn vakgebied betreft: ik zie dat de manier waarop men over toekomstbestendigheid en preservering van digitale archieven denkt snel aan het veranderen is. Massadigitalisering was in het begin van de jaren 2000 bijna vanzelfsprekend als hét toekomstideaal. In meerdere contexten, zeker op Europees niveau, is het dat nog steeds. Maar de toekomst ziet er nu echt heel anders uit dan twintig jaar geleden: wij kunnen er niet op rekenen dat onze huidige best practices rond digitale preservering toekomstbestendig zijn. Het recent verschenen rapport van Carolyn Birdsall “Future-Proofing the Archive” laat dat heel duidelijk zien. Daarom verdiep ik me momenteel in mijn onderzoek steeds verder in hoe wij op nieuwe manieren kunnen vooruitdenken en de toekomst van AV-archieven anders kunnen verbeelden.

Ik ben daarin geïnspireerd door preserveringsonderzoeker Trevor Owens, die in zijn standaardwerk The Theory and Craft of Digital Preservation stelt dat digitale preservering vraagt om te denken als een futurist. Ik vraag me dan ook steeds meer af wat AV-archieven kunnen leren van bijvoorbeeld een vakgebied zoals future studies, zowel conceptueel als praktisch. Bijvoorbeeld, wat gebeurt er als wij in scenario’s van honderden jaren, misschien zelfs duizenden jaren vooruit beginnen te denken? Welke factoren moeten wij meenemen in onze overwegingen, wat denken wij aan de hand daarvan te kunnen achterlaten en hoe kan zo een oefening onze blik op huidige praktijken veranderen? Dat is natuurlijk erg ambitieus en wij zullen dat soort vragen niet zomaar kunnen beantwoorden. Maar om langetermijndenken te stimuleren en toekomstbestendige strategieën te ontwikkelen is het, denk ik, heel belangrijk dat wij ze serieus beginnen te stellen. Daarbij maakt het niet uit of wij met kleine of grote collecties werken, zeker in uitdagende en onrustige tijden.

 AVA_Net kan daar zeker bij helpen. Het kennisplatform biedt al een centrale plek voor het delen van relevante rapporten en literatuur via de Kennisbank. Dit is heel nuttig en het netwerk is ook erg actief in het organiseren van kennissessies, met als hoogtepunt het jaarlijkse symposium. Graag zou ik de betrokkenheid van studenten bij dit soort evenementen verder willen bevorderen omdat het belangrijk is studenten een plek te bieden waar ze professionals kunnen ontmoeten en waar het werk van AV-archieven demystificeert kan worden. Maar ook om overdracht van kennis en de toekomst van het AV-erfgoedwerkveld te waarborgen is het zeer belangrijk studenten te enthousiasmeren. Ik zou daarom graag meer studentgerichte workshops van AVA_Net willen zien en misschien zelfs mentorprogramma’s. Banden tussen AV-archieven, erfgoedinstellingen, onderzoek en onderwijs verder versterken, dat is mijn missie binnen AVA_Net.” 

The post Maak kennis met de domeinraad van AVA_Net: Christian Gosvig Olesen appeared first on AVA_NET.

Het platform werkt op computer, tablet en telefoon. Een account heb je niet nodig. De programma’s zijn op genre gerangschikt, bijvoorbeeld drama, comedy of spelshows. Je kunt gericht zoeken op programmatitel, persoon of omroep, maar de Schatkamer nodigt vooral ook uit tot zelf ontdekken. Themapagina’s en redactionele verhalen verbinden historische archiefbeelden met actuele gebeurtenissen. De redactie maakt wekelijks nieuwe verhalen.

Out of Commerce

Een belangrijk mechanisme achter de Schatkamer is het Out of Commerce-regeling voor audiovisuele werken. Deze regeling maakt het mogelijk om auteursrechtelijk beschermd materiaal dat niet meer commercieel verkrijgbaar is online te ontsluiten, zonder dat je voor elk werk afzonderlijk de rechten hoeft te regelen. 

Voor Beeld & Geluid betekende dit dat bijna een half miljoen werken via het bijbehorende convenant konden worden geregistreerd en publiek toegankelijk gemaakt. Het convenant is het resultaat van jarenlange onderhandelingen tussen erfgoedinstellingen, producenten en collectieve beheersorganisaties. KVAN speelde daarin een centrale rol, samen met Beeld & Geluid, EYE Filmmuseum, de NPO, de NOS en StOPnl.

Zelf aan de slag met Out of Commerce

Erfgoedinstellingen die het Out of Commerce-convenant hebben ondertekend mogen dergelijk materiaal beschikbaar stellen op hun erfgoedwebsites, zonder dat daar een vergoeding tegenover staat. Wel gelden er drie voorwaarden: het werk moet deel uitmaken van de vaste collectie van de instelling, de metadata moet worden geregistreerd in het Europese EUIPO-portaal, en na die registratie geldt een wachttijd van zes maanden. Rechthebbenden kunnen zich op elk moment terugtrekken, waarna het werk direct offline gaat.

De regeling staat open voor elke erfgoedinstelling, niet alleen voor landelijke organisaties. Regionale en lokale archieven als Het Flevolands Archief, Het Gelders Archief, Noord-Hollands Archief en Stadsarchief Amsterdam zijn al aangesloten. Wil je als instelling ook meedoen? Op de AVA_Net-kennispagina vind je alle informatie en de stappen om het convenant te ondertekenen.

Groeiende collectie

Naast de Out of Commerce-route ontsluit Beeld & Geluid ook materiaal via het Publieke Domein en via licentieafspraken met rechthebbenden. De ambitie is om de Schatkamer richting 2028 te laten groeien naar bijna één miljoen items. Programma’s waarvoor de rechten nog niet zijn geregeld, kun je wel vinden in de Schatkamer, maar niet afspelen. Welke titels in toekomstige licentiebesprekingen worden meegenomen, hangt mede af van de gebruikersstatistieken.

Benieuwd naar de Schatkamer? Neem een kijkje

The post Beeld & Geluid opent Schatkamer: 700.000 radio- en televisieprogramma’s gratis online appeared first on AVA_NET.

1. Interne processen: het aanpassen van workflows naar een digitale transformatie inclusief AI.
2. Externe betrekkingen: werken aan het vergroten van hun waarde met toegangsstrategieën en publieke betrokkenheid.
3. (Inter)nationale druk: voorzorgsmaatregelen nemen tegen diverse bedreigingen en hun rampenplanning te verbeteren.

Tijdens het AVA_Net Symposium 2026 zal er een sessie dieper in gaan op dit thema en dit onderzoek.

Bekijk deze publicatie in de AVA_Net Kennisbank.

The post Kennisbank uitgelicht: ‘Future-Proofing the AV Archive’ appeared first on AVA_NET.

Co-creaties

Beeld & Geluid werkte mee aan diverse projecten rondom beschrijvingen en erfgoed. Binnen de projecten Sounds Familiar en DE-BIAS startten we co-creatie sessies met ondergerepresenteerde groepen. Daarbij keken we naar een fragment en konden deelnemers aangeven welke zoektermen zij zouden gebruiken. Vervolgens beoordeelden we de huidige beschrijving in onze catalogus. Wat bleek? Het verschil tussen de zoektermen van de deelnemers en de bestaande beschrijvingen was zo groot dat mensen van Surinaamse afkomst bijvoorbeeld nauwelijks iets van hun eigen geschiedenis in ons archief kunnen terugvinden. Gezamenlijk maakten we beschrijvingen die wel kloppen en de juiste termen bevatten. Dit is uiteraard een intensief traject en kan je alleen in kleine deelcollecties doen. 

Technische oplossing: Het HAM-veld

Naast de co-creaties was het aanpassen van kwetsende woorden een volgende stap. Onderdeel van het project DE-BIAS was de ontwikkeling van een tool die problematische termen detecteert, zodat je deze beschrijvingen kan aanpassen. Op basis van de gids Words Matter van het Wereldmuseum is een woordenlijst gemaakt. Daar wilden we met onze beschrijvingen op doorpakken. De tool werkt helaas niet op onze database, maar we konden redelijk gemakkelijk op basis van een aantal termen uit de woordenlijst exports maken van discutabele beschrijvingen. 

We kunnen deze woorden redelijk eenvoudig aanpassen zonder dat daar een volledig nieuwe beschrijving voor hoeft te komen. Meestal volstaat het om een woord te vervangen door een ander woord, of zelfs het woord weg te laten. 

Toch is het niet altijd zo eenvoudig als het lijkt. Een woord als ‘politionele acties’ is dan wel verouderd (en onjuist), maar researchers zullen er nog op zoeken. Ons woordgebruik is tijdgebonden en zegt ook iets over onze taal en hoe wij hoe wij dachten over specifieke onderwerpen. Oude archiefbeschrijvingen zijn dus waardevolle informatie die bewaard moet blijven. Beeld & Geluid heeft voor deze historische archiefbeschrijvingen een apart metadataveld laten aanmaken: het historical archival metadata-veld, aka HAM-veld.  Dit veld is een goede oplossing die voor meer archieven relevant kan zijn: historische beschrijvingen blijven bewaard als bron, zonder dat ze direct zichtbaar zijn. De oude beschrijvingen verplaatsen we naar het HAM-veld. De nieuwe, aangepaste beschrijvingen komen in het primaire beschrijvingsveld.

De historische beschrijving is niet te zien op de publieke catalogus van Beeld & Geluid, maar onderzoekers en mediaprofessionals kunnen binnenkort wel in dit veld zoeken via de specifieke portals voor deze doelgroepen. 

Dilemma

Als archief heb je te maken met enorme volumes en moet je rekening houden met de terugvindbaarheid van de programma’s. Welke termen worden nog gehanteerd door de gebruikers van het archief en welke termen zijn te problematisch om te laten staan? En wanneer vervang je een woord, wanneer zet je het tussen aanhalingstekens en wanneer geef je aanvullende context of plaats je een disclaimer? 

Antwoorden hierop zochten we samen met een team van  gemotiveerde collega’s. We bespraken verschillende voorbeelden, vroegen elkaar via Google chat om feedback en organiseerden tussendoor feedback-sessies om moeilijke gevallen te bespreken. Want wat doe je met beschrijvingen die herhalen wat er wordt gezegd in een programma? En wat doe je met titels die waarschijnlijk ‘gegeven titels’ zijn, maar je weet het niet zeker. En wat als je te maken hebt met een beschrijving van de maker zelf?

De woordenlijst van DE-BIAS geeft suggesties voor beschrijvingen en alternatieve termen. In sommige gevallen wordt geadviseerd om de term in nieuwe beschrijvingen niet meer te gebruiken. Ook kun je termen tussen aanhalingstekens plaatsen, bijvoorbeeld als het woord expliciet benoemd wordt in een programma. Beledigende en racistische termen passen we zoveel mogelijk aan en de oorspronkelijke archiefbeschrijving verplaatsen we naar het historical archival metadata-veld. 

Neem dit voorbeeld van een beschrijving uit PaPaul Live (30-04-2005, VARA):

“Enkele gasten uit het publiek moeten ringsteken op Shetlandpony’s, haring-happen en dwerg-dweilen. De gasten weigeren dwerg te dweilen, waarna een gast de vloer dweilt m.b.v. het lichaam van Paul de Leeuw. M.m.v. Edo Brunner en een dwerg.”

Voorstel:

“Enkele gasten uit het publiek moeten ringsteken op Shetlandpony’s, haring-happen en “dwerg-dweilen”. De gasten weigeren een man met dwerggroei te dweilen, waarna een gast de vloer dweilt m.b.v. het lichaam van Paul de Leeuw. M.m.v. Edo Brunner en de man met dwerggroei.” 

We laten het woord ‘dwerg-dweilen’ wel staan, maar we zetten het tussen aanhalingstekens. We hebben hiervoor gekozen omdat Paul de Leeuw dit onderdeel in de show expliciet zo noemt. Helaas weten we niet de naam van de man met dwerggroei en blijft hij dus ondergeschikt aan Edo Brunner. 

Identiteit, relevantie en terugvindbaarheid

Hier komt ook meteen een dieper dilemma om de hoek kijken. Stel je weet de naam wel, laat je dan het feit weg dat het om iemand met dwerggroei gaat? Bij iemand met dwerggroei is het vaak relevant om te weten, omdat de persoon met deze aandoening meestal onderwerp van het programma is. Maar hoe zit dit met het woord ‘neger’? Dit werd vaak toegevoegd wanneer het niet relevant was, zoals bij de beschrijving waar ik deze blog mee begon. ‘Zangeres Lee Chamberlin zingt gospel’ is voldoende. Maar beeldresearchers zijn vaak op zoek naar specifieke beelden, bijvoorbeeld van demonstraties van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten. Schrijven we in zo’n geval een ‘straatinterview met een man’ of ‘straatinterview met een zwarte man’? Vaak kiezen we omwille van de terugvindbaarheid voor het laatste, ook al voelt dat niet helemaal juist. Een persoon wordt toch neergezet als ‘de ander’, want de witte man wordt vaak niet benoemd of heeft een naam. 

Als je naar al die oude beschrijvingen kijkt, dan is dat toch wat het meest blijft hangen. Mensen van kleur worden gezien als anders, als exotisch en vallen ook allemaal onder één term. Een dorp is niet een dorp in Burkina Faso, maar een ‘negerdorp’. Een dans, een kind en ga zo maar door, overal wordt het woord toegevoegd. Wij losten dit op door in de nieuwe beschrijvingen alle irrelevante toevoegingen weg te halen. Bij rassenkwesties vervangen we het woord voor iets anders (zwart, Afro-Amerikaans etc).

Er zijn echter ook gevallen waarbij we een term niet kunnen vervangen. Denk aan een titel, een beschrijving van een maker of een citaat. Titels kunnen originele titels of gegeven titels zijn. Omdat we niet altijd weten wat het geval is, passen we het meestal niet aan. In sommige gevallen kunnen we met een toevoeging in de titel meer context geven. Dan blijft het woord wel staan, maar weet je dat het over een boek, reclame of lied gaat. 

Bij video’s van bijvoorbeeld YouTube of podcasts nemen we de beschrijving over van de publicatie. In die gevallen wijzigen we de beschrijving niet. In de annotatie staat overigens wel vermeld dat de beschrijving is overgenomen. Citaten passen we uiteraard ook niet aan. We controleren of het duidelijk is dat het om een citaat gaat en corrigeren waar nodig. Mocht het taalgebruik erg racistisch zijn, dan kunnen we daar nog een disclaimer aan toevoegen. Er staat tevens een algemene disclaimer op de portals van Beeld  & Geluid. 

Wat hebben we al bereikt en wat volgt?

Op dit moment hebben we de beschrijvingen met het woord ‘neger’ waar mogelijk vervangen. Voor het project Ons Land hebben we ook nieuwe inclusieve beschrijvingen gemaakt van materiaal opgenomen in voormalig Nederlands-Indië en Indonesië. In de loop van dit jaar controleren we op woorden als ‘zigeuner’, ‘dwerg’, ‘jappenkamp’ en ‘politionele acties’. We wachten nog op een betere tool om de wijzigingen door te voeren. Ook wachten we tot het HAM-veld doorzoekbaar is gemaakt voor professionals en onderzoekers voordat we meer aanpassingen doen. Er ligt dus nog veel werk, maar de eerste stap in ieder geval gezet!

The post Woorden doen ertoe; laten we er wat aan doen appeared first on AVA_NET.

Centraal staat de vraag: hoe dragen papieren archieven bij aan de mediahistoriografie en welke waarde hebben zij voor het waarderen en ontsluiten van audiovisueel erfgoed? De organisatie nodigt mediahistorici, archivarissen, kunstenaars en mediaprofessionals die archiefwerk verrichten uit om een bijdrage in te dienen.

Bijdragen die het gebruik van papieren archieven in de mediageschiedschrijving belichten zijn welkom, met name voorstellen die de theoretische en methodologische veelzijdigheid van papieren archieven aantonen. Voorstellen kunnen gaan over zowel gearchiveerd papier (papier als historische bron) als over archiefpapier (catalogi, indexkaarten, inventarissen, e.d.). Mogelijke thema’s zijn onder meer archiveringspolitiek, de materialiteit van papieren documenten, gender en archiefwerk, en de betekenis van stiltes in archieven. Lees er meer over.

Je kunt je voorstel van max 250 woorden tot en met 31 mei 2026 indienen via msc@fiatifta.org. Voor inhoudelijke vragen kun je terecht bij Alec Badenoch (Universiteit Utrecht) via a.w.badenoch@uu.nl of bij Dana Mustata (Rijksuniversiteit Groningen) via d.mustata@rug.nl.

Meer informatie over de FIAT/IFTA Media Studies Commission vind je op fiatifta.org en over Entangled Media Histories op emhis.org.

The post Symposium ‘Papering Over the Audiovisual Archives’: oproep voor bijdragen appeared first on AVA_NET.

Over het rapport

AV-archieven in Europa worden geconfronteerd met uiteenlopende risico’s: van klimaatgerelateerde rampen en cyberaanvallen tot politieke onzekerheid en de dreiging van militaire conflicten. Het nieuwe rapport onderzoekt hoe archieven zich voorbereiden op deze bedreigingen en hoe ze de continuïteit van audiovisueel erfgoed te waarborgen. Het onderzoek is gebaseerd op interviews met meer dan 25 AV-archivarissen uit 15 Europese landen.

Programma

Het evenement start om 15:00 uur (inloop vanaf 14:30 uur) en omvat:

• Welkom en introductie door Bas Agterberg (Beeld & Geluid)
• Presentatie van het rapport door Carolyn Birdsall (Universiteit van Amsterdam)
• Rondetafelgesprek met Alec Badenoch (Universiteit Utrecht), Brecht Declercq (RSI), Jennifer Vaughn (RFE/RL) en Mari Wigham (Huygens Instituut), gevolgd door Q&A
• Woord van dank en borrel

Tijdens het programma wordt ook een recent gemaakte Tilt-verhaal van Beeld & Geluid geïntroduceerd, dat het thema van bedreigingen voor AV-collecties toegankelijk maakt voor zowel het brede publiek als archiefprofessionals.

Praktische informatie

• Datum: dinsdag 12 mei 2026
• Tijd: 14:30 uur inloop, programma 15:00–16:30 uur, aansluitend borrel
• Locatie: Beeld & Geluid, Media Parkboulevard 1, 1217 WE Hilversum
• Aanmelden: tinyurl.com/avarchives
• Contact: Carolyn Birdsall (c.j.birdsall@uva.nl) of Bas Agterberg (bagterberg@beeldengeluid.nl)

Actiedag Weerbaar Erfgoed

Dit evenement maakt deel uit van de Nederlandse Actiedag Weerbaar Erfgoed 2026, een initiatief dat aandacht vraagt voor de bescherming van erfgoed tegen hedendaagse bedreigingen. Meer informatie over de Actiedag is te vinden op unesco.nl/weerbaarerfgoed.

Niet aanwezig op 12 mei?

Kun je er op 12 mei niet bij zijn, maar wil je wel meer weten over dit onderzoek en de bredere vraagstukken rondom de weerbaarheid van de AV-erfgoedsector? Geen nood! Op 25 juni organiseert AVA_Net haar jaarlijkse symposium, opnieuw bij Beeld & Geluid in Hilversum. Het rapport “Future-proofing the AV Archive” komt tijdens het symposium aan bod in een van de sessies. Houd onze website en de nieuwsbrief in de gaten voor meer informatie en schrijf je gratis in.

The post 12 mei – lancering rapport ‘Future-proofing the AV Archive’ appeared first on AVA_NET.

De films tonen een bijzonder inkijkje in het leven van Glaser tijdens de bezetting. Op één film is de illegale dansschool te zien die zij op de zolder van haar woning voortzette, nadat ze als Joodse vrouw haar vier dansscholen had moeten sluiten. De andere film toont een uitje met leerlingen naar de Loonse en Drunense Duinen, als alternatief voor het afsluitingsbal dat haar werd geweigerd, omdat ze geen danszaal kon huren in Den Bosch. De beelden ademen een sfeer van plezier en ontspanning, zonder zichtbare sporen van de Duitse bezetting.

Wonderbaarlijk goed bewaard

Vlak voor haar oproep voor Kamp Westerbork begroef Glaser de filmrollen samen met haar dagboeken in de achtertuin van haar woning aan de Koninginnelaan in Den Boscgh. Na de bevrijding keerde ze in 1947 terug en groef ze de rollen op die wonderbaarlijk goed bewaard waren gebleven.

Glaser (1914–2000) overleefde deportaties naar Westerbork, Vught en Auschwitz. In dat laatste kamp wist ze ruim een jaar te overleven door dansles te geven aan SS’ers. Kort voor het einde van de oorlog werd ze door het Zweedse Rode Kruis geruild voor drie Duitse krijgsgevangenen. Ze bouwde daarna een nieuw leven op in Zweden.

De verwerving van de films door het BHIC kwam tot stand via neef Paul Glaser van de Roosje Glaser Foundation, die de films sinds 2014 bewaarde in samenwerking met Nationaal Monument Kamp Vught.

Benieuwd naar de films van Roosje Glaser? Bekijk ze op Brabantinbeelden.nl

Bron tekst: Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC)

The post BHIC stelt zeldzame films van danseres en Holocaustoverlevende Roosje Glaser online beschikbaar appeared first on AVA_NET.

De beelden kwamen aan het licht toen Ron van Hasselt in 2025 een oud blik bij de Groninger Archieven aandroeg. Daarin zaten films van zijn oom Jakob (Jaap) van Hasselt, een notaris die al jong vanuit Groningen naar Amsterdam vertrok. Hij trouwde er met Elisabeth (Lies) Wisbrun, een telg uit de familie die het modehuis Wisbrun en Liffman bestierde. Na de geboorte van hun eerste dochter Els in 1935 kochten Jaap en Lies een camera, en legden in de jaren daarna het leven van hun gezin vast op film.

Wat de beelden zo bijzonder maakt, is hun alledaagsheid. We zien de familie op wintersportvakantie in St. Moritz, Sinterklaas vieren, spelen op het strand en in de sneeuw. Er zijn familiebijeenkomsten in Haulerwijk, Groningen en Amsterdam, en beelden waarop ze de bruiloft van prinses Juliana en prins Bernhard vieren.

In 1941 houdt het filmen abrupt op. Samen onderduiken bleek niet mogelijk en Els en Karla werden gescheiden van hun ouders. Jaap en Lies overleefden de onderduik, maar Els en Karla werden verraden en vermoord in Auschwitz. 

Na de oorlog werd Jaap notaris van Otto Frank, de vader van Anne en Margot die hetzelfde onvoorstelbare verlies kende. De films lagen decennialang in blik, onaangeroerd. Jaap en Lies konden of wilden de beelden nooit meer bekijken. Meer dan tachtig jaar later zijn ze nu voor het eerst zichtbaar voor de buitenwereld, als een stille getuigenis van Els en Karla die zo jong uit het leven werden gerukt.

Van roestig blik naar 4K

De films zijn te bekijken via de Filmbank Groningen. De collectie bestaat uit 63 korte 8mm-films. De meeste zaten in roestige blikken en waren aangetast door verzuring. Toch slaagden de Groninger Archieven erin ze te digitaliseren op 4K-resolutie in DPX formaat. Een belangrijke techniek daarbij was de zogeheten wetgate-scan: hierbij wordt de film tijdens het scanproces bevochtigd met isopropanol. De vloeistof vult oppervlakteschade op en verwijdert grof vuil, waardoor de beeldkwaliteit aanzienlijk verbetert ten opzichte van een droge scan.

In het voorbeeld hieronder is dit kwaliteitsverschil goed te zien. De linkerkant is waar de wetgate op de filmscanner is gebruikt, de rechterkant niet.

Bron: persbericht Groninger Archieven

The post Groninger Archieven publiceren unieke familiefilms van Joods gezin dat de Holocaust niet overleefde appeared first on AVA_NET.

De beelden werden gemaakt door H.J.B. Hamer vanuit een raam op de bovenverdieping van zijn huis aan de Burgemeester Wuiteweg. De Canadezen hadden de bevolking verboden buiten op straat te zijn wanneer de lange stoet Duitse soldaten voorbijkwam. Ze waren bang dat mensen voor eigen rechter zouden spelen. Op de film van Hamer zien we ook beelden van de bevrijdingsfeesten in Drachten op 9 mei 1945 en van de viering van Koninginnedag op 31 augustus 1945. De filmbeelden werden in 2025 door mevrouw Renkema-Hamer, dochter van de filmmaker, geschonken aan Smelne’s Erfskip, de stichting die het cultuurhistorisch erfgoed van Drachten en omgeving levend houdt. De beelden zijn gedigitaliseerd door het Fries Film & Audio Archief.

Maar zien hoe ze thuis kwamen

Per dag trokken duizenden Duitse soldaten langs. In totaal zo’n 60.000 man. Bagage werd op handkarren en met paard-en-wagen meegevoerd: voedsel, drinken, dekens en veldkeukens. De Duitsers moesten de aftocht zelf regelen en mochten geen gebruik maken van de voorzieningen van de lokale bevolking. Een week eerder had een grote groep Duitse soldaten onder toezicht van de Canadezen de route voorbereid om onderweg bivakken voor te bereiden, latrines te graven en wasgelegenheden in te richten. Ze trokken vanaf Den Helder via Den Oever, over de Afsluitdijk, door Zurich, Sneek, Akkrum, Drachten, Haulerwijk, Zuidlaren en Nieuw Beerta. Bij Nieuweschans staken ze de grens over. Vervoers- en levensmiddelen werden bij de grens achtergelaten. Vanaf daar moesten de soldaten maar zien hoe ze thuis kwamen.

Gecompliceerde en riskante onderneming

Tussen Drachten en Olterterp waren drie bivakken ingericht, verzamelplaatsen voor de Duitse krijgsgevangenen. Ze brachten er de nacht door en trokken de volgende dag weer verder. In de Drachtster Courant werd een verordening gepubliceerd dat niemand tijdens de nachtelijke uren in de buurt van de kampen mocht komen. Iedereen die dit toch probeerde, werd neergeschoten. Het maakt duidelijk dat de terugtrekking van de gehate bezettingsmacht een logistiek gecompliceerde en riskante onderneming was. De hele operatie duurde zo’n tien dagen, vermeldt de krant.

Bijzondere indruk

Filmbeelden van de aftocht van Duitse soldaten zijn zeldzaam, maar niet helemaal uniek. Het Fries Film- en Audioarchief beschikt bijvoorbeeld over beelden van Duitse soldaten die eind mei over de Leeuwarderweg door Sneek trekken. Maar de beelden uit Drachten zijn veel langer, van dichterbij gefilmd en van betere kwaliteit. Ze geven een bijzondere indruk van de terugtocht met infanterie en cavalerie.

Filmmaker H.J.B. Hamer was lederwarenfabrikant in Drachten. Hij was bevriend met dierenarts Douwe Rijpkema. Ze woonden een paar huizen van elkaar vandaan. Douwe Rijpkema was een van de leiders van het verzet in Drachten. Hamer was ook bij het verzet betrokken, maar bleef op de achtergrond om Rijpkema te kunnen opvolgen als deze zou worden ingerekend. Na de oorlog was Hamer een van de belangrijke figuren die de industrialisatieplannen in Drachten tot een succes maakten.

Aangrijpend beeld

De filmbeelden van Hamer, die circa 20 minuten duren, worden met twee andere korte films over de bezettingstijd in Drachten op zaterdagavond 9 mei in schouwburg De Lawei vertoond. Samen schetsen deze films een veelzijdig en aangrijpend beeld van een regio in oorlogstijd en na de herwonnen vrijheid. De avond in de Lawei wordt verzorgd door Smelne’s Erfskip en het Fries Film & Audio Archief.

Bron: persbericht Fries Film & Audio Archief

The post Zeldzame filmbeelden aftocht Duitse Wehrmacht mei 1945 ontdekt appeared first on AVA_NET.