Dick Kool werkte vanaf de jaren zeventig als cameraman bij de AVRO en was onder meer betrokken bij Televizier, Opsporing Verzocht en de Olympische Spelen van 1988 in Seoel. Na zijn pensionering verhuisde hij met zijn vrouw Lina naar Schiermonnikoog. Daar legde hij meer dan dertig jaar lang het eilandleven vast, veelal samen met Lina. Van tradities als Kallemooi en Klozum tot culturele evenementen, muziekvoorstellingen en het dagelijks leven op het eiland.

Vooral de manier waarop Kool de eilandgemeenschap wist vast te leggen uniek, zo vertelt coördinator Jurjen Enzing van het FFAA. “Hij was altijd op pad met zijn camera en de bewoners kenden hem goed. Daardoor zie je heel oprechte reacties en situaties. Dat had een buitenstaander nooit op deze manier kunnen vastleggen.”

Langdurig proces

De collectie kwam tijdens het Deltaplan Digitalisering Fries Erfgoed in beeld. Vanaf 2017 reisden medewerkers van het FFAA regelmatig naar Schiermonnikoog om daar in de montagekamer van Kool samen met zijn weduwe Lina de honderden videobanden en films te selecteren. “Het was een langdurig proces. Niet alleen vanwege de omvang van de collectie, maar ook omdat de films voor Lina een dierbare herinnering aan haar man vormen.”

Inmiddels is de volledige collectie gedigitaliseerd, met naast opnamen van Schiermonnikoog ook bijzondere films uit het vooroorlogse Nederlands-Indië. Kool werd er geboren in de tijd dat zijn vader daar Gezagvoerder bij de Gouvernementsmarine was. Het merendeel van de nu gepubliceerde films was niet eerder voor een breed publiek toegankelijk. Toch staat niet alles publiekelijk online. Dit vanwege auteursrechten of omdat een deel uit privéopnamen bestaat.

Professionele kwaliteit

Wat de collectie extra interessant maakt is het vakmanschap van Dick Kool. “Dat hij een uitstekende cameraman was, zie je direct terug in de beelden” aldus Jurjen. “Alles straalt professionaliteit uit.” De collectie bestaat uit materiaal op onder meer 8mm-film, MiniDV, VHS en dvd. Een van de grootste uitdagingen tijdens de digitalisering was het beschrijven van het materiaal. “We zijn twee tot drie jaar bezig geweest om alle opnamen van een titel en datering te voorzien.”

Lina Kool is nauw betrokken gebleven bij het project. Volgens Jurjen is zij “ontzettend trots” dat het levenswerk van haar man nu een blijvende plek heeft gekregen en online met een breed publiek kan worden gedeeld.

Zelf kijken?

Benieuwd naar het werk van Dick Kool? Op de website van het Fries Film & Audio Archief kun je zowel de afgemonteerde films als een selectie van de ruwe opnamen te bekijken.

• Eindmontages van Dick Kool
• Ruwe opnamen van Dick Kool

The post FFAA stelt enorme collectie van Dick Kool online beschikbaar appeared first on AVA_NET.

Al in de eerste minuten van het symposium Erfgoedhelden van AVA_Net op 25 juni worden de pakweg honderd bezoekers wakker geschud met een pregnante vraag van presentator Lieuwe Jongsma: “Wie van jullie zijn zo dapper om AI te gebruiken?” Mogelijk geschrokken van deze suggestieve vraag steken slechts enkelen hun hand omhoog. “Hoezo dapper?”, klinkt het uit de zaal. “Vanwege de mogelijke teloorgang van authenticiteit”, antwoordt iemand. Daarover later meer.

Thomas Desmedt (HoGent) weet het publiek in de grote zaal van Beeld & Geluid al snel gerust te stellen door te laten zien hoe nuttig AI kan zijn in de digitale archiveringswereld. “Stel dat je 100.000 uur ongeïndexeerde audiovisuele content hebt. Vroeger had je daar 25.000 mensdagen voor nodig — oftewel 114 werkjaren. AI doet het werk van 60 mensuren in 1 uur, en dat 24 uur per dag, 7 dagen per week. Dan is die klus in 3 maanden geklaard. Zijn er nog vragen?” In potentie worden zo in korte tijd belangrijke personen, documenten en gebeurtenissen aan de vergetelheid ontrukt.

AI werkt 24/7

Thomas Desmedt (HoGent) weet het publiek in de grote zaal van Beeld & Geluid al snel gerust te stellen door te laten zien hoe nuttig AI kan zijn in de digitale archiveringswereld. “Stel dat je 100.000 uur ongeïndexeerde audiovisuele content hebt. Vroeger had je daar 25.000 mensdagen voor nodig — oftewel 114 werkjaren. AI doet het werk van 60 mensuren in 1 uur, en dat 24 uur per dag, 7 dagen per week. Dan is die klus in 3 maanden geklaard. Zijn er nog vragen?” In potentie worden zo in korte tijd belangrijke personen, documenten en gebeurtenissen aan de vergetelheid ontrukt.

Losgeld voor bevroren collectie

Ook het thema veiligheid komt aan bod. Jan Müller (Regionale Publieke Omroep) vertelt hoe de redactie van RTV Noord op een dag werd geconfronteerd met een totale blokkade van hun bestanden. Toegang was alleen mogelijk na betaling van losgeld, waarover via het darkweb met hackers kon worden onderhandeld,  “Bitcoins accepted!” Of er daadwerkelijk is betaald, laat Müller in het midden. Volgens een onderzoek van de Raad voor Cultuur uit 2023 krijgt drie op de tien cultuurorganisaties te maken met dergelijke incidenten. In een nieuw onderzoek, dat juli 2026 verschijnt, zal dat aantal naar verwachting aanzienlijk hoger liggen.

Exotische opslagmedia

Tegelijkertijd kunnen te strenge beveiligingsmaatregelen het werk frustreren. Wekelijks wisselende wachtwoorden zijn berucht, terwijl social engineering, het ontfutselen van gegevens via slimme trucs, een blijvend risico vormt. Daar komt bij dat erfgoedorganisaties werken met verouderde en soms exotische opslagmedia. Virusscanners kunnen daarbij onbedoeld bestanden verwijderen wanneer zij een risico detecteren. Een praktische tip is om nieuw binnengekomen dragers eerst enige tijd apart te houden, zodat beveiligingssoftware kan worden bijgewerkt. Om risico’s te beperken brengen onder meer de Tweede Kamer, de Belastingdienst en diverse cultuurinstellingen hun audiovisuele archieven onder bij DAAN Tenancy van Beeld & Geluid. Zij profiteren van de beveiligde infrastructuur, terwijl ze zelf de toegang tot hun materiaal kunnen beheren.

Legaal misbruik

Daniel Steinmeier (KB, Nationale Bibliotheek) wijst op een andere ontwikkeling: ‘legaal’ misbruik. Het aantal aanvragen voor ISSN-nummers, nodig voor de registratie van periodieken, is sterk gestegen. Onder de noemer predatory publishing is een sector ontstaan van pseudo-wetenschappelijke tijdschriften waarin auteurs tegen betaling publiceren, zonder noemenswaardige verspreiding of reputatie. Het fenomeen doet denken aan het Wereldtijdschrift (1938) uit Lijmen/Het been van Willem Elsschot, waarin adverteerders verplicht werden grote aantallen exemplaren af te nemen, terwijl de daadwerkelijke distributie nihil was. Dit roept de vraag op in hoeverre erfgoedinstellingen verantwoordelijk zijn voor mogelijk ‘legaal misbruik’ van hun open collecties en metadata. Een onderwerp dat verdere discussie verdient.

De grens tussen gebruik en misbruik is dus diffuus, net als het begrip authenticiteit. In een subgroep ontstaat hierover een levendige discussie. “Zodra iets ontstaat, is het authentiek. Daarna komt iedereen eraan en verandert het,” luidt een van de stellingen. Voor documentairemakers kan de oorspronkelijke drager, mogelijk inclusief filmblik met aantekeningen, van grote waarde zijn. Toch verdwijnen zulke objecten vaak, zeker bij particulieren, uit praktische overwegingen of omdat een digitale kopie als ‘voldoende’ wordt gezien. Daarmee gaat informatie verloren die later juist cruciaal kan blijken. Met de komst van technieken zoals 4K-filmscanning, waar Beeld & Geluid nu over beschikt, wordt dat probleem zichtbaar: zonder origineel materiaal blijven de mogelijkheden beperkt. De voorlopige conclusie: authenticiteit als absolute categorie bestaat niet, maar herkomst en transparantie wel,  plus de consensus daarover.

Aan de vergetelheid ontrukt

Een deelnemer noemt Fritz Langs Metropolis (1927), een film die in talloze versies en lengtes circuleert, soms met verschillende kleuringen. Wat is dan het origineel? Het antwoord vraagt om gedegen onderzoek, precies het soort werk dat Beeld & Geluid faciliteert, bijvoorbeeld via Team Makers. Een treffend voorbeeld van zo’n onderzoek is dat van filmmaker Sabine Groenewegen, die stuitte op onbekende filmbeelden van vredesdemonstraties door vrouwen in 1939. Door aanvullend archiefonderzoek kon zij deze fragmenten in context plaatsen en verwerken tot de korte film Remanence. Zo is een vrijwel vergeten geschiedenis opnieuw zichtbaar gemaakt. Found footage en goed ontsloten archieven versterken elkaar: samen maken ze verborgen verhalen toegankelijk en dragen ze bij aan de geschiedschrijving.

The post AVA_Net Symposium 25 juni 2026 – Erfgoed onttrokken aan de vergetelheid: veilig, authentiek en mét AI appeared first on AVA_NET.

Van death metal tot demo’s van Tangarine

Drenthe kent een aantal bands die buiten de provincie, en zelfs in het buitenland, grotere naam maakten dan thuis. Death metalband God Dethroned, opgericht in 1990 en nog altijd actief in binnen- en buitenland, is daar een voorbeeld van. Stam bewaarde hun allereerste democassette.

Ook bevat de collectie de ongecensureerde versie van ‘Ben je geil of wil je een koekje’ van de band Titt’n uit Ruinerwold, video-opnames van de Emmense band UTC (met een zestienjarige Marlen Davers op drums, die later bij SKIK terechtkwam) de eerste demo-cd’s van Tangarine en een cassettebandje met de drie eerste Drentstalige nummers van Daniël Lohues.

Ondervertegenwoordigd verleden

Collectiebeheerder particuliere archieven Ferry Sieders van het Drents Archief is blij met de schenking, zo is te lezen op de website van het Drents Archief. Hij benadrukt dat de Drentse popmuziekgeschiedenis tot dusver weinig plek had in de bestaande collectie, terwijl het Poparchief van Stam honderden opnames van bands en muzikanten omvat.

Het materiaal wordt de komende maanden beschreven en gefaseerd toegankelijk gemaakt via Geheugen van Drenthe. Gezien de omvang van het archief is dit een omvangrijke klus; de verwachting is dat het project in 2027 wordt afgerond.

Stam hoopt dat zijn schenking andere verzamelaars van Drentse muziek stimuleert om ook hun materiaal aan het Drents Archief over te dragen, zodat het beeld van de Drentse popgeschiedenis steeds vollediger wordt. Hij blijft zelf als vrijwilliger betrokken bij het inventariseren van zijn archief en wil daarbij ook andere muzikanten en muziekfans inschakelen.

The post Drents Archief krijgt unieke popcollectie appeared first on AVA_NET.

“Ik ben opgegroeid in Denemarken, met Franse roots en filmhuisouders die me vroeg lieten kennismaken met Europese klassiekers als Dreyers Vredens Dag en Godards Vivre sa vie. Dat heeft toen een filminteresse in mij heeft gewekt, maar als kind was ik (gelukkig) ook tegelijkertijd minder kieskeurig: ik heb warme herinneringen aan Airwolf en The A-Team, die ik op de Duitse televisie volgde omdat er in Denemarken destijds nog weinig zenders waren. Wat betreft kwaliteit en esthetiek ben ik misschien onder andere daardoor een beetje omnivoor geworden: ik hou van hoog en laag voor zover zo’n onderscheid überhaupt zinvol is.

Mijn interesse in AV-erfgoed werd pas echt tijdens mijn studies gewekt. Ik studeerde film- en mediastudies aan de Universiteit van Kopenhagen. Daar ontwikkelde ik een fascinatie voor filmmakers die aan de hand van historisch archiefmateriaal en found footage lieten zien hoe film- en televisiearchieven kritisch geïnterpreteerd kunnen worden en hoe belangrijk ze zijn voor zowel de geschiedschrijving als ons collectief geheugen. Regisseurs als Chris Marker en Gustav Deutsch, die ook experimenteerden met multimedia en installaties, waren toen mijn grote helden en dat zijn ze nog steeds. Ik verdiepte me steeds verder in de rol van AV-archieven en alles wat er rondom films gebeurt qua archivering, preservering en de toegang tot collecties. Deze fascinatie bracht me naar Bologna en uiteindelijk Amsterdam.

In Bologna studeerde ik een jaar filmerfgoed. Daarna belandde ik in Amsterdam omdat ik bij de Universiteit van Amsterdam (UvA) een bredere kennis van AV-archieven kon verwerven. Na de afronding van mijn studie in 2012 had ik het geluk dat ik aan de UvA een promotieplek kon veroveren. Sindsdien doe ik onderzoek naar vooral digitalisering van film- en omroepcollecties en de opkomst van digitale methodes, oftewel de digitale geesteswetenschappen, en de implicaties daarvan voor onderzoek, artistiek hergebruik en digitale preservering. Sinds 2021 ben ik werkzaam bij de UvA als Universitair Docent Digitale Media en Cultureel Erfgoed. Hierbij probeer ik AV-erfgoed in een bredere context van digitaal erfgoed te plaatsen, met nadruk op de uitdagingen die AV-archieven delen met andere erfgoedinstellingen, en hun verschillen. Daarnaast ben ik Teaching & Training Officer bij CLARIAH (Common Lab Research Infrastructure Arts and Humanities), de nationale onderzoeksinfrastructuur voor de Geesteswetenschappen. In die rol coördineer ik onze jaarlijkse summer school Digital Heritage & Humanities waar AV-collecties een centrale plek innemen.

Binnen de Domeinraad van AVA_Net vertegenwoordig ik de hoger onderwijsinstellingen en probeer ik de praktijk van AV-erfgoedinstellingen aan de theoretische perspectieven van onderzoekers en pedagogische perspectieven van educatie te verbinden. Ten opzichte van de andere leden van de raad ben ik misschien geneigd om eerder dingen te benaderen vanuit het perspectief van educatie en de belangen van onderzoekers en studenten. Ik zoek altijd de ruimte waar kruisbestuiving tussen archieven, erfgoedinstellingen en universiteiten kan ontstaan. Om een specifiek voorbeeld te geven: in mijn eigen onderwijs heb ik de afgelopen jaren leermodulen en workshops over linked data ontwikkeld, een onderwerp dat studenten vaak ingewikkeld vinden. Ik merkte hoe het kan helpen om hiervoor samen met AV-archivarissen oefeningen en casussen te bedenken en ontwerpen. Zo hebben wij bij de UvA nu meerdere jaren op rij eendaagse datasprints georganiseerd. Studenten ontwikkelen daarin, in samenwerking met stafleden van Eye en Beeld & Geluid, scenario’s voor het verrijken van metadata door middel van linked data. Ook werken ze met subcollecties die speciale aandacht vergen, bijvoorbeeld de Japanse Propagandafilms die Beeld & Geluid beschikbaar heeft gesteld, of niet-geïdentificeerde stille films uit de collectie van Eye.

Wat de belangrijkste ontwikkelingen en uitdagingen in mijn vakgebied betreft: ik zie dat de manier waarop men over toekomstbestendigheid en preservering van digitale archieven denkt snel aan het veranderen is. Massadigitalisering was in het begin van de jaren 2000 bijna vanzelfsprekend als hét toekomstideaal. In meerdere contexten, zeker op Europees niveau, is het dat nog steeds. Maar de toekomst ziet er nu echt heel anders uit dan twintig jaar geleden: wij kunnen er niet op rekenen dat onze huidige best practices rond digitale preservering toekomstbestendig zijn. Het recent verschenen rapport van Carolyn Birdsall “Future-Proofing the Archive” laat dat heel duidelijk zien. Daarom verdiep ik me momenteel in mijn onderzoek steeds verder in hoe wij op nieuwe manieren kunnen vooruitdenken en de toekomst van AV-archieven anders kunnen verbeelden.

Ik ben daarin geïnspireerd door preserveringsonderzoeker Trevor Owens, die in zijn standaardwerk The Theory and Craft of Digital Preservation stelt dat digitale preservering vraagt om te denken als een futurist. Ik vraag me dan ook steeds meer af wat AV-archieven kunnen leren van bijvoorbeeld een vakgebied zoals future studies, zowel conceptueel als praktisch. Bijvoorbeeld, wat gebeurt er als wij in scenario’s van honderden jaren, misschien zelfs duizenden jaren vooruit beginnen te denken? Welke factoren moeten wij meenemen in onze overwegingen, wat denken wij aan de hand daarvan te kunnen achterlaten en hoe kan zo een oefening onze blik op huidige praktijken veranderen? Dat is natuurlijk erg ambitieus en wij zullen dat soort vragen niet zomaar kunnen beantwoorden. Maar om langetermijndenken te stimuleren en toekomstbestendige strategieën te ontwikkelen is het, denk ik, heel belangrijk dat wij ze serieus beginnen te stellen. Daarbij maakt het niet uit of wij met kleine of grote collecties werken, zeker in uitdagende en onrustige tijden.

 AVA_Net kan daar zeker bij helpen. Het kennisplatform biedt al een centrale plek voor het delen van relevante rapporten en literatuur via de Kennisbank. Dit is heel nuttig en het netwerk is ook erg actief in het organiseren van kennissessies, met als hoogtepunt het jaarlijkse symposium. Graag zou ik de betrokkenheid van studenten bij dit soort evenementen verder willen bevorderen omdat het belangrijk is studenten een plek te bieden waar ze professionals kunnen ontmoeten en waar het werk van AV-archieven demystificeert kan worden. Maar ook om overdracht van kennis en de toekomst van het AV-erfgoedwerkveld te waarborgen is het zeer belangrijk studenten te enthousiasmeren. Ik zou daarom graag meer studentgerichte workshops van AVA_Net willen zien en misschien zelfs mentorprogramma’s. Banden tussen AV-archieven, erfgoedinstellingen, onderzoek en onderwijs verder versterken, dat is mijn missie binnen AVA_Net.” 

The post Maak kennis met de domeinraad van AVA_Net: Christian Gosvig Olesen appeared first on AVA_NET.

Het platform werkt op computer, tablet en telefoon. Een account heb je niet nodig. De programma’s zijn op genre gerangschikt, bijvoorbeeld drama, comedy of spelshows. Je kunt gericht zoeken op programmatitel, persoon of omroep, maar de Schatkamer nodigt vooral ook uit tot zelf ontdekken. Themapagina’s en redactionele verhalen verbinden historische archiefbeelden met actuele gebeurtenissen. De redactie maakt wekelijks nieuwe verhalen.

Out of Commerce

Een belangrijk mechanisme achter de Schatkamer is het Out of Commerce-regeling voor audiovisuele werken. Deze regeling maakt het mogelijk om auteursrechtelijk beschermd materiaal dat niet meer commercieel verkrijgbaar is online te ontsluiten, zonder dat je voor elk werk afzonderlijk de rechten hoeft te regelen. 

Voor Beeld & Geluid betekende dit dat bijna een half miljoen werken via het bijbehorende convenant konden worden geregistreerd en publiek toegankelijk gemaakt. Het convenant is het resultaat van jarenlange onderhandelingen tussen erfgoedinstellingen, producenten en collectieve beheersorganisaties. KVAN speelde daarin een centrale rol, samen met Beeld & Geluid, EYE Filmmuseum, de NPO, de NOS en StOPnl.

Zelf aan de slag met Out of Commerce

Erfgoedinstellingen die het Out of Commerce-convenant hebben ondertekend mogen dergelijk materiaal beschikbaar stellen op hun erfgoedwebsites, zonder dat daar een vergoeding tegenover staat. Wel gelden er drie voorwaarden: het werk moet deel uitmaken van de vaste collectie van de instelling, de metadata moet worden geregistreerd in het Europese EUIPO-portaal, en na die registratie geldt een wachttijd van zes maanden. Rechthebbenden kunnen zich op elk moment terugtrekken, waarna het werk direct offline gaat.

De regeling staat open voor elke erfgoedinstelling, niet alleen voor landelijke organisaties. Regionale en lokale archieven als Het Flevolands Archief, Het Gelders Archief, Noord-Hollands Archief en Stadsarchief Amsterdam zijn al aangesloten. Wil je als instelling ook meedoen? Op de AVA_Net-kennispagina vind je alle informatie en de stappen om het convenant te ondertekenen.

Groeiende collectie

Naast de Out of Commerce-route ontsluit Beeld & Geluid ook materiaal via het Publieke Domein en via licentieafspraken met rechthebbenden. De ambitie is om de Schatkamer richting 2028 te laten groeien naar bijna één miljoen items. Programma’s waarvoor de rechten nog niet zijn geregeld, kun je wel vinden in de Schatkamer, maar niet afspelen. Welke titels in toekomstige licentiebesprekingen worden meegenomen, hangt mede af van de gebruikersstatistieken.

Benieuwd naar de Schatkamer? Neem een kijkje

The post Beeld & Geluid opent Schatkamer: 700.000 radio- en televisieprogramma’s gratis online appeared first on AVA_NET.

1. Interne processen: het aanpassen van workflows naar een digitale transformatie inclusief AI.
2. Externe betrekkingen: werken aan het vergroten van hun waarde met toegangsstrategieën en publieke betrokkenheid.
3. (Inter)nationale druk: voorzorgsmaatregelen nemen tegen diverse bedreigingen en hun rampenplanning te verbeteren.

Tijdens het AVA_Net Symposium 2026 zal er een sessie dieper in gaan op dit thema en dit onderzoek.

Bekijk deze publicatie in de AVA_Net Kennisbank.

The post Kennisbank uitgelicht: ‘Future-Proofing the AV Archive’ appeared first on AVA_NET.

Co-creaties

Beeld & Geluid werkte mee aan diverse projecten rondom beschrijvingen en erfgoed. Binnen de projecten Sounds Familiar en DE-BIAS startten we co-creatie sessies met ondergerepresenteerde groepen. Daarbij keken we naar een fragment en konden deelnemers aangeven welke zoektermen zij zouden gebruiken. Vervolgens beoordeelden we de huidige beschrijving in onze catalogus. Wat bleek? Het verschil tussen de zoektermen van de deelnemers en de bestaande beschrijvingen was zo groot dat mensen van Surinaamse afkomst bijvoorbeeld nauwelijks iets van hun eigen geschiedenis in ons archief kunnen terugvinden. Gezamenlijk maakten we beschrijvingen die wel kloppen en de juiste termen bevatten. Dit is uiteraard een intensief traject en kan je alleen in kleine deelcollecties doen. 

Technische oplossing: Het HAM-veld

Naast de co-creaties was het aanpassen van kwetsende woorden een volgende stap. Onderdeel van het project DE-BIAS was de ontwikkeling van een tool die problematische termen detecteert, zodat je deze beschrijvingen kan aanpassen. Op basis van de gids Words Matter van het Wereldmuseum is een woordenlijst gemaakt. Daar wilden we met onze beschrijvingen op doorpakken. De tool werkt helaas niet op onze database, maar we konden redelijk gemakkelijk op basis van een aantal termen uit de woordenlijst exports maken van discutabele beschrijvingen. 

We kunnen deze woorden redelijk eenvoudig aanpassen zonder dat daar een volledig nieuwe beschrijving voor hoeft te komen. Meestal volstaat het om een woord te vervangen door een ander woord, of zelfs het woord weg te laten. 

Toch is het niet altijd zo eenvoudig als het lijkt. Een woord als ‘politionele acties’ is dan wel verouderd (en onjuist), maar researchers zullen er nog op zoeken. Ons woordgebruik is tijdgebonden en zegt ook iets over onze taal en hoe wij hoe wij dachten over specifieke onderwerpen. Oude archiefbeschrijvingen zijn dus waardevolle informatie die bewaard moet blijven. Beeld & Geluid heeft voor deze historische archiefbeschrijvingen een apart metadataveld laten aanmaken: het historical archival metadata-veld, aka HAM-veld.  Dit veld is een goede oplossing die voor meer archieven relevant kan zijn: historische beschrijvingen blijven bewaard als bron, zonder dat ze direct zichtbaar zijn. De oude beschrijvingen verplaatsen we naar het HAM-veld. De nieuwe, aangepaste beschrijvingen komen in het primaire beschrijvingsveld.

De historische beschrijving is niet te zien op de publieke catalogus van Beeld & Geluid, maar onderzoekers en mediaprofessionals kunnen binnenkort wel in dit veld zoeken via de specifieke portals voor deze doelgroepen. 

Dilemma

Als archief heb je te maken met enorme volumes en moet je rekening houden met de terugvindbaarheid van de programma’s. Welke termen worden nog gehanteerd door de gebruikers van het archief en welke termen zijn te problematisch om te laten staan? En wanneer vervang je een woord, wanneer zet je het tussen aanhalingstekens en wanneer geef je aanvullende context of plaats je een disclaimer? 

Antwoorden hierop zochten we samen met een team van  gemotiveerde collega’s. We bespraken verschillende voorbeelden, vroegen elkaar via Google chat om feedback en organiseerden tussendoor feedback-sessies om moeilijke gevallen te bespreken. Want wat doe je met beschrijvingen die herhalen wat er wordt gezegd in een programma? En wat doe je met titels die waarschijnlijk ‘gegeven titels’ zijn, maar je weet het niet zeker. En wat als je te maken hebt met een beschrijving van de maker zelf?

De woordenlijst van DE-BIAS geeft suggesties voor beschrijvingen en alternatieve termen. In sommige gevallen wordt geadviseerd om de term in nieuwe beschrijvingen niet meer te gebruiken. Ook kun je termen tussen aanhalingstekens plaatsen, bijvoorbeeld als het woord expliciet benoemd wordt in een programma. Beledigende en racistische termen passen we zoveel mogelijk aan en de oorspronkelijke archiefbeschrijving verplaatsen we naar het historical archival metadata-veld. 

Neem dit voorbeeld van een beschrijving uit PaPaul Live (30-04-2005, VARA):

“Enkele gasten uit het publiek moeten ringsteken op Shetlandpony’s, haring-happen en dwerg-dweilen. De gasten weigeren dwerg te dweilen, waarna een gast de vloer dweilt m.b.v. het lichaam van Paul de Leeuw. M.m.v. Edo Brunner en een dwerg.”

Voorstel:

“Enkele gasten uit het publiek moeten ringsteken op Shetlandpony’s, haring-happen en “dwerg-dweilen”. De gasten weigeren een man met dwerggroei te dweilen, waarna een gast de vloer dweilt m.b.v. het lichaam van Paul de Leeuw. M.m.v. Edo Brunner en de man met dwerggroei.” 

We laten het woord ‘dwerg-dweilen’ wel staan, maar we zetten het tussen aanhalingstekens. We hebben hiervoor gekozen omdat Paul de Leeuw dit onderdeel in de show expliciet zo noemt. Helaas weten we niet de naam van de man met dwerggroei en blijft hij dus ondergeschikt aan Edo Brunner. 

Identiteit, relevantie en terugvindbaarheid

Hier komt ook meteen een dieper dilemma om de hoek kijken. Stel je weet de naam wel, laat je dan het feit weg dat het om iemand met dwerggroei gaat? Bij iemand met dwerggroei is het vaak relevant om te weten, omdat de persoon met deze aandoening meestal onderwerp van het programma is. Maar hoe zit dit met het woord ‘neger’? Dit werd vaak toegevoegd wanneer het niet relevant was, zoals bij de beschrijving waar ik deze blog mee begon. ‘Zangeres Lee Chamberlin zingt gospel’ is voldoende. Maar beeldresearchers zijn vaak op zoek naar specifieke beelden, bijvoorbeeld van demonstraties van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten. Schrijven we in zo’n geval een ‘straatinterview met een man’ of ‘straatinterview met een zwarte man’? Vaak kiezen we omwille van de terugvindbaarheid voor het laatste, ook al voelt dat niet helemaal juist. Een persoon wordt toch neergezet als ‘de ander’, want de witte man wordt vaak niet benoemd of heeft een naam. 

Als je naar al die oude beschrijvingen kijkt, dan is dat toch wat het meest blijft hangen. Mensen van kleur worden gezien als anders, als exotisch en vallen ook allemaal onder één term. Een dorp is niet een dorp in Burkina Faso, maar een ‘negerdorp’. Een dans, een kind en ga zo maar door, overal wordt het woord toegevoegd. Wij losten dit op door in de nieuwe beschrijvingen alle irrelevante toevoegingen weg te halen. Bij rassenkwesties vervangen we het woord voor iets anders (zwart, Afro-Amerikaans etc).

Er zijn echter ook gevallen waarbij we een term niet kunnen vervangen. Denk aan een titel, een beschrijving van een maker of een citaat. Titels kunnen originele titels of gegeven titels zijn. Omdat we niet altijd weten wat het geval is, passen we het meestal niet aan. In sommige gevallen kunnen we met een toevoeging in de titel meer context geven. Dan blijft het woord wel staan, maar weet je dat het over een boek, reclame of lied gaat. 

Bij video’s van bijvoorbeeld YouTube of podcasts nemen we de beschrijving over van de publicatie. In die gevallen wijzigen we de beschrijving niet. In de annotatie staat overigens wel vermeld dat de beschrijving is overgenomen. Citaten passen we uiteraard ook niet aan. We controleren of het duidelijk is dat het om een citaat gaat en corrigeren waar nodig. Mocht het taalgebruik erg racistisch zijn, dan kunnen we daar nog een disclaimer aan toevoegen. Er staat tevens een algemene disclaimer op de portals van Beeld  & Geluid. 

Wat hebben we al bereikt en wat volgt?

Op dit moment hebben we de beschrijvingen met het woord ‘neger’ waar mogelijk vervangen. Voor het project Ons Land hebben we ook nieuwe inclusieve beschrijvingen gemaakt van materiaal opgenomen in voormalig Nederlands-Indië en Indonesië. In de loop van dit jaar controleren we op woorden als ‘zigeuner’, ‘dwerg’, ‘jappenkamp’ en ‘politionele acties’. We wachten nog op een betere tool om de wijzigingen door te voeren. Ook wachten we tot het HAM-veld doorzoekbaar is gemaakt voor professionals en onderzoekers voordat we meer aanpassingen doen. Er ligt dus nog veel werk, maar de eerste stap in ieder geval gezet!

The post Woorden doen ertoe; laten we er wat aan doen appeared first on AVA_NET.

Centraal staat de vraag: hoe dragen papieren archieven bij aan de mediahistoriografie en welke waarde hebben zij voor het waarderen en ontsluiten van audiovisueel erfgoed? De organisatie nodigt mediahistorici, archivarissen, kunstenaars en mediaprofessionals die archiefwerk verrichten uit om een bijdrage in te dienen.

Bijdragen die het gebruik van papieren archieven in de mediageschiedschrijving belichten zijn welkom, met name voorstellen die de theoretische en methodologische veelzijdigheid van papieren archieven aantonen. Voorstellen kunnen gaan over zowel gearchiveerd papier (papier als historische bron) als over archiefpapier (catalogi, indexkaarten, inventarissen, e.d.). Mogelijke thema’s zijn onder meer archiveringspolitiek, de materialiteit van papieren documenten, gender en archiefwerk, en de betekenis van stiltes in archieven. Lees er meer over.

Je kunt je voorstel van max 250 woorden tot en met 31 mei 2026 indienen via msc@fiatifta.org. Voor inhoudelijke vragen kun je terecht bij Alec Badenoch (Universiteit Utrecht) via a.w.badenoch@uu.nl of bij Dana Mustata (Rijksuniversiteit Groningen) via d.mustata@rug.nl.

Meer informatie over de FIAT/IFTA Media Studies Commission vind je op fiatifta.org en over Entangled Media Histories op emhis.org.

The post Symposium ‘Papering Over the Audiovisual Archives’: oproep voor bijdragen appeared first on AVA_NET.

Over het rapport

AV-archieven in Europa worden geconfronteerd met uiteenlopende risico’s: van klimaatgerelateerde rampen en cyberaanvallen tot politieke onzekerheid en de dreiging van militaire conflicten. Het nieuwe rapport onderzoekt hoe archieven zich voorbereiden op deze bedreigingen en hoe ze de continuïteit van audiovisueel erfgoed te waarborgen. Het onderzoek is gebaseerd op interviews met meer dan 25 AV-archivarissen uit 15 Europese landen.

Programma

Het evenement start om 15:00 uur (inloop vanaf 14:30 uur) en omvat:

• Welkom en introductie door Bas Agterberg (Beeld & Geluid)
• Presentatie van het rapport door Carolyn Birdsall (Universiteit van Amsterdam)
• Rondetafelgesprek met Alec Badenoch (Universiteit Utrecht), Brecht Declercq (RSI), Jennifer Vaughn (RFE/RL) en Mari Wigham (Huygens Instituut), gevolgd door Q&A
• Woord van dank en borrel

Tijdens het programma wordt ook een recent gemaakte Tilt-verhaal van Beeld & Geluid geïntroduceerd, dat het thema van bedreigingen voor AV-collecties toegankelijk maakt voor zowel het brede publiek als archiefprofessionals.

Praktische informatie

• Datum: dinsdag 12 mei 2026
• Tijd: 14:30 uur inloop, programma 15:00–16:30 uur, aansluitend borrel
• Locatie: Beeld & Geluid, Media Parkboulevard 1, 1217 WE Hilversum
• Aanmelden: tinyurl.com/avarchives
• Contact: Carolyn Birdsall (c.j.birdsall@uva.nl) of Bas Agterberg (bagterberg@beeldengeluid.nl)

Actiedag Weerbaar Erfgoed

Dit evenement maakt deel uit van de Nederlandse Actiedag Weerbaar Erfgoed 2026, een initiatief dat aandacht vraagt voor de bescherming van erfgoed tegen hedendaagse bedreigingen. Meer informatie over de Actiedag is te vinden op unesco.nl/weerbaarerfgoed.

Niet aanwezig op 12 mei?

Kun je er op 12 mei niet bij zijn, maar wil je wel meer weten over dit onderzoek en de bredere vraagstukken rondom de weerbaarheid van de AV-erfgoedsector? Geen nood! Op 25 juni organiseert AVA_Net haar jaarlijkse symposium, opnieuw bij Beeld & Geluid in Hilversum. Het rapport “Future-proofing the AV Archive” komt tijdens het symposium aan bod in een van de sessies. Houd onze website en de nieuwsbrief in de gaten voor meer informatie en schrijf je gratis in.

The post 12 mei – lancering rapport ‘Future-proofing the AV Archive’ appeared first on AVA_NET.

De films tonen een bijzonder inkijkje in het leven van Glaser tijdens de bezetting. Op één film is de illegale dansschool te zien die zij op de zolder van haar woning voortzette, nadat ze als Joodse vrouw haar vier dansscholen had moeten sluiten. De andere film toont een uitje met leerlingen naar de Loonse en Drunense Duinen, als alternatief voor het afsluitingsbal dat haar werd geweigerd, omdat ze geen danszaal kon huren in Den Bosch. De beelden ademen een sfeer van plezier en ontspanning, zonder zichtbare sporen van de Duitse bezetting.

Wonderbaarlijk goed bewaard

Vlak voor haar oproep voor Kamp Westerbork begroef Glaser de filmrollen samen met haar dagboeken in de achtertuin van haar woning aan de Koninginnelaan in Den Boscgh. Na de bevrijding keerde ze in 1947 terug en groef ze de rollen op die wonderbaarlijk goed bewaard waren gebleven.

Glaser (1914–2000) overleefde deportaties naar Westerbork, Vught en Auschwitz. In dat laatste kamp wist ze ruim een jaar te overleven door dansles te geven aan SS’ers. Kort voor het einde van de oorlog werd ze door het Zweedse Rode Kruis geruild voor drie Duitse krijgsgevangenen. Ze bouwde daarna een nieuw leven op in Zweden.

De verwerving van de films door het BHIC kwam tot stand via neef Paul Glaser van de Roosje Glaser Foundation, die de films sinds 2014 bewaarde in samenwerking met Nationaal Monument Kamp Vught.

Benieuwd naar de films van Roosje Glaser? Bekijk ze op Brabantinbeelden.nl

Bron tekst: Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC)

The post BHIC stelt zeldzame films van danseres en Holocaustoverlevende Roosje Glaser online beschikbaar appeared first on AVA_NET.