De Groninger Archieven hebben voor het eerst historische amateurfilms openbaar gemaakt waarop het leven te zien is van een gelukkig Joods gezin in de jaren dertig. De films tonen Els en Karla van Hasselt als kleine meisjes. Ze spelen, fietsen en gaan op familiebezoek. Beiden werden vermoord in Auschwitz. Els werd negen jaar, Karla zes. Hun ouders overleefden de oorlog. Meer dan tachtig jaar later zijn de beelden nu te zien, mede dankzij de wetgate-scan waarmee de Groninger Archieven de aangetaste 8mm-films konden digitaliseren op 4K-resolutie.
De beelden kwamen aan het licht toen Ron van Hasselt in 2025 een oud blik bij de Groninger Archieven aandroeg. Daarin zaten films van zijn oom Jakob (Jaap) van Hasselt, een notaris die al jong vanuit Groningen naar Amsterdam vertrok. Hij trouwde er met Elisabeth (Lies) Wisbrun, een telg uit de familie die het modehuis Wisbrun en Liffman bestierde. Na de geboorte van hun eerste dochter Els in 1935 kochten Jaap en Lies een camera, en legden in de jaren daarna het leven van hun gezin vast op film.
Wat de beelden zo bijzonder maakt, is hun alledaagsheid. We zien de familie op wintersportvakantie in St. Moritz, Sinterklaas vieren, spelen op het strand en in de sneeuw. Er zijn familiebijeenkomsten in Haulerwijk, Groningen en Amsterdam, en beelden waarop ze de bruiloft van prinses Juliana en prins Bernhard vieren.
In 1941 houdt het filmen abrupt op. Samen onderduiken bleek niet mogelijk en Els en Karla werden gescheiden van hun ouders. Jaap en Lies overleefden de onderduik, maar Els en Karla werden verraden en vermoord in Auschwitz.
Na de oorlog werd Jaap notaris van Otto Frank, de vader van Anne en Margot die hetzelfde onvoorstelbare verlies kende. De films lagen decennialang in blik, onaangeroerd. Jaap en Lies konden of wilden de beelden nooit meer bekijken. Meer dan tachtig jaar later zijn ze nu voor het eerst zichtbaar voor de buitenwereld, als een stille getuigenis van Els en Karla die zo jong uit het leven werden gerukt.
Van roestig blik naar 4K
De films zijn te bekijken via de Filmbank Groningen. De collectie bestaat uit 63 korte 8mm-films. De meeste zaten in roestige blikken en waren aangetast door verzuring. Toch slaagden de Groninger Archieven erin ze te digitaliseren op 4K-resolutie in DPX formaat. Een belangrijke techniek daarbij was de zogeheten wetgate-scan: hierbij wordt de film tijdens het scanproces bevochtigd met isopropanol. De vloeistof vult oppervlakteschade op en verwijdert grof vuil, waardoor de beeldkwaliteit aanzienlijk verbetert ten opzichte van een droge scan.
In het voorbeeld hieronder is dit kwaliteitsverschil goed te zien. De linkerkant is waar de wetgate op de filmscanner is gebruikt, de rechterkant niet.
Bron: persbericht Groninger Archieven
