In februari 2022 gingen we van start. Niet met een zoektocht in stilte, maar met een oproep via onze website en social media. Ook benaderden we andere Brabantse archieven en heemkundekringen. De dorpsfilms die al in het verleden hun weg naar een archief of vereniging vonden, liggen namelijk fysiek verspreid over de provincie. Digitaal zijn ze nu door ons samengebracht.

Publiek activeren

Veel dorpsfilms hebben hun dorp echter nooit verlaten. Ze werden halverwege de vorige eeuw gemaakt in de kleinere plaatsen. Iedereen kwam wel even in beeld en kocht een kaartje om zichzelf én de buurvrouw op het witte doek te bewonderen. TV bestond nog nauwelijks en bewegend beeld was alleen voor filmsterren. Of zoals het Boxmeers weekblad het in 1951 verwoordde: ‘Zal Haps het nieuwe Hollywood worden?’ De dorpsfilm was een lokale film, gemaakt om lokaal te bekijken. Een filmcollectie zoals wij er nu van maken, is het nooit geweest. 

De enige kopie, een 8mm-filmrol, werd verkocht aan de harmonie of een andere plaatselijke club. Die vertoonde deze nog een aantal keer en bracht de film later uit op VHS en dvd. Het origineel belandde in een schoenendoos of achterin een kast. Veel ging verloren. Pas door onze oproep realiseerden sommigen zich dat ook hún dorpsfilm Brabants erfgoed is geworden en buiten het dorp van waarde is. Ze zochten contact met ons en ook deze ‘onbekende’ films staan nu op de website.

In de media

In de maanden na de oproep hebben we tientallen films opgehaald, gedigitaliseerd en beschreven en veel tips opgevolgd. We maakten een thema Dorpsfilms vol verhalen met en over de films, en een kaart met daarop alle verzamelde Brabantse dorpsfilms gepind. Dat laatste naar Gronings voorbeeld. 

BN DeStem belde, Omroep Brabant kwam langs, laat op de avond waren we te horen op NPO Radio 5 en vroeg in de ochtend op Radio 4. Volop media-aandacht, zowel voor de oproep als het resultaat. En daaruit voortvloeiend: veel bezoekers en interactie op de website en social media. De stille beelden van stille straten waarin de melkman zijn ronde maakt, de kerk alom aanwezig is en dorpsbewoners hun stoepje schoonvegen, spreken kennelijk tot de verbeelding van velen. 

Nieuwe films en nieuwe toepassingen 

Deze films bewaren, tonen en beschikbaar stellen is al mooi, maar ze lenen zich voor zoveel meer. Zo maken het Gelders Archief en Omroep Gelderland Ons Dorp en hebben wij deze zomer een podcast-special van Het Geheugen van Brabant gemaakt, die volledig in het teken van de Brabantse dorpsfilms staat. Met originele audiofragmenten, interviews met betrokkenen en een mini-hoorspel door studenten aan de Koningstheateracademie in ‘s-Hertogenbosch.

Er zijn nog meer van deze films te ontdekken, beelden te bekijken, mensen te spreken, verhalen te vertellen en herinneringen te delen. Niet alleen in Brabant natuurlijk. Verschillende provincies gingen ons voor, en wellicht volgen anderen. Steeds weer blijkt dat er nog onontdekte films te vinden zijn. Trouwens: niet alleen de dorpsfilms van Adolfs zijn een dankbaar onderwerp om als archief in te duiken. Die van de Firma Ring Film uit de jaren 60 bijvoorbeeld, zijn voor Beeld & Geluid een hit op YouTube.

Tijd is rijp

Ook andere archieven – naast de al genoemde Groninger Archieven en het Gelders Archief – trokken afgelopen jaar de aandacht van de media met hun dorpsfilms. Voor een archivaris is dit opvallend, omdat dit type films voor ons doodnormaal lijkt. En toch blijken journalisten wel degelijk zeer geïnteresseerd als ergens zo’n film ontdekt wordt. Zo maakte RTV Drenthe en reportage over de ‘vergeten’ dorpsfilm van Roswinkel. Jarenlang was het bestaan van de film een groot geheim, alleen bekend bij de lokale muziekvereniging. Nu iedereen die de film kende en eraan meewerkte langzaam maar zeker komt te overlijden, geeft deze dat geheim prijs aan het Drents Archief en schenken vooruitziende leden de film nu toch aan het filmarchief.

Dat is overigens iets wat we ook bij onze speurtocht naar de Brabantse dorpsfilms ervaren: de tijd is rijp voor het overdragen van de films. Niet alleen omdat ze dreigen te vergaan na al die jaren op hete zolders en in vochtige kelders, maar vooral omdat de hoofdrolspelers van toen ouder worden en inzien dat hun dorpsfilm alleen zijn waarde behoudt als de verhalen erover nu worden opgetekend, en de 8mm-film zelf wordt gedigitaliseerd en duurzaam wordt bewaard. Hier ligt dus een taak voor ons als archieven om op deze behoefte in te spelen.

Nieuw onderzoek? 

Lees ook zeker het artikel Heel Nederland op Film van Eddy Appels voor meer achtergrondinformatie over Adolfs zelf en zijn dorpsfilms. Dat is overigens uit 2003, dus nieuw onderzoek is wenselijk. En mogelijk. Zeker nu verschillende archieven nog onbekende, verdwenen en dus zelfs geheime dorpsfilms aan de vergetelheid onttrekken.

The post Brabantse dorpsfilms: van 8mm naar podcast appeared first on AVA_NET.

1. De Hilte 11 (Drents Archief, RTV Drenthe)

‘Ik schrok van de ontberingen die ze meegemaakt hadden. En dat hij het nooit verteld had.’ Het leven van de Drentse boerenfamilie Nijboer uit Gieterveen verandert ingrijpend als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Wie kun je vertrouwen en wie niet? Vier generaties van de familie Nijboer spreken hierover in de podcastserie De Hilte 11 – Oorlog op de Hondsrug.

Het Drents Archief en RTV Drenthe maakten een podcast over het aangrijpende verhaal van de familie. In vijf delen wordt met oude en nieuwe interviews het verhaal van plattelandsgemeente Gieten in de oorlog verteld. De basis voor de serie is een archief vol interviews uit de jaren 80 uit de collectie Drents Historisch Geluidsarchief.

2. Het Luisterarchief (Haags Gemeentearchief, Peter de Ruiter)

De geklimatiseerde kelders van het Haags Gemeentearchief liggen vol geluidsjuweeltjes, bewaard voor de eeuwigheid. Op verzoek van het archief haalt podcastmaker Peter de Ruiter de toekomst naar voren en spitst zijn oren. Hij ontdekt er uitzonderlijke stemmen, geluiden en muziek. Daar spint hij zijn geluidsdocumentaires omheen. Onder de titel Het Luisterarchief heeft hij zeven afleveringen gemaakt. Over het Haagse lied, Haagse reclame en de Haagse fotograaf Simon Smit.

3. Sjef (Regionaal Archief Tilburg, Daan Doesborgh)

Na de bevrijding wordt Sjef Paijmans uit Oisterwijk opgepakt en gevangen gezet. Wat hij misdaan zou hebben, is nooit duidelijk geworden. In deze podcast Sjef van Regionaal Archief Tilburg gaat Daan Doesborgh in gesprek met kenners en familie om uit te vinden wie Sjef was. Wat is hem overkomen en wat leert ons dat over de begrippen goed en fout?

Uitgangspunt van de podcast zijn de dagboeken van Paijmans, die direct na de oorlog gearresteerd werd vanwege vermeende sympathieën met de bezetter.

4. Het geheugen van Brabant (Brabants Historisch Informatie Centrum)

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) is hét centrum voor geschiedenis en genealogie van Noord-Brabant. Met talloze mooie foto’s, films en archieven komt geschiedenis tot leven. Nu ook om naar te luisteren! In dit podcast-magazine van het BHIC wordt audio uit het archief gebruikt in het item BrabantinBeelden. Vaak gaat het om geluid uit een film. Zo hoor je in aflevering 2 hoe heel Boekel eind jaren 40 door de TBC-scanner ging en luister je in de aflevering over tradities naar het typische geluid van een rommelpot. Het originele geluid vormt het kader voor het gesprek en verhaal.

5. Keihard de Beste (POW, NPO Radio 2, Gert-Jan de Vries)

Waarom klinkt radio zoals het klinkt? In deze 7-delige podcastserie Keihard de Beste bespreekt Gert-Jan de Vries samen met experts uit de muziek- en radiowereld het veranderende geluid van de radio. De Vries ontdekt aan de hand van radio-opnamen uit de jaren ’70 en ’80 dat het geluid van de radio sterk veranderd is.

Een podcastserie voor puristen en iedereen die geïnteresseerd is in de vraag waarom muziek heel anders klinkt dan op Spotify of als CD’tje. Barstensvol oude audio.

6. Bloody Sunday in Roermond  (VPRO, NPO Radio 1, OVT en dagblad De Limburger)

In 1990 vond een IRA-aanslag in Roermond plaats, een nooit opgehelderde vergismoord waarbij twee jonge Australische toeristen midden op de Markt werden doodgeschoten. Vier verdachten werden aangehouden, maar nooit veroordeeld. Rondom de zaak hangen nog veel vragen en onduidelijkheden.

In de podcastserie Bloody Sunday in Roermond spreekt de Limburgse podcastmaker Frans Pollux met betrokkenen van toen, brengt de verdachten in beeld en duikt in de rafelranden van het verhaal. Hij gebruikt ook geluid uit (internationale) archieven en nieuwsprogramma’s om zijn verhaal te vertellen.

7. Mathilde’s mysterie (AVRO TROS, NPO Radio 1, Lammert de Bruin en Babs Assink)

In 1977 wordt de bekende societydiva Mathilde Willink dood aangetroffen in haar hemelbed. Zelfmoord, is de conclusie van de politie. Maar veel van haar vrienden hebben hier nooit in geloofd.

In de zesdelige podcastserie Mathilde’s Mysterie gaan de makers van de succesvolle podcastserie ‘De Showbizzmoord’ op zoek naar de ware toedracht van Mathilde Willinks dood. Ze spreken de hoofdrolspelers van toen over het opzienbarende leven van Mathilde Willink. Ook zijn er unieke fragmenten te horen van enkele laatste interviews die Mathilde Willink in de weken voor haar dood gaf.

8. De Gijzeling van Gladbeck (BNN VARA, NPO Radio 1, Marcel van Roosmalen en Roel Gootzen)

In De Gijzeling van Gladbeck maken journalist Marcel van Roosmalen en zijn jeugdvriend Roel Gootzen een roadtrip door Duitsland voor een reconstructie van één van de meest roemruchtige bankovervallen ooit. Dat was in het Duitse stadje Gladbeck in 1988. Op de overval volgde een bloedige gijzeling.

Welke rol speelden de media in dit spraakmakende gijzeldrama? Zijn er nog onbeantwoorde vragen? Marcel en Roel zoeken hier antwoord op in deze zesdelige serie.

9. Sisyphus (NTR, NPO Radio 1, David de Jongh)

Wat beweegt iemand om moedwillig levensgevaar te lopen alleen maar om de top van een berg te bedwingen? David de Jongh verdiepte zich in de merkwaardige mensensoort der alpinisten en dook in de geschiedenis van het Nederlandse bergbeklimmen. 

Met vijf klimmers kijkt hij in Sisyphus terug op de legendarische beklimming van de Annapurna in 1977, de eerste keer dat een Nederlander op 8000 meter hoogte moest komen. Over de enorme risico’s, de kou, de stormen, de lawines, de irritaties onderling, de stank van pisflessen en het voortdurende gehoest. Halen onze helden de top, en tegen welke prijs? Met geluid uit een oude radiodocumentaire.

10. Revolusi (KLARA, De Correspondent, David van Reybrouck)

Indonesië was het eerste land dat na de Tweede Wereldoorlog de onafhankelijkheid van zijn kolonisator, Nederland, uitriep. Het werd een voorbeeld voor vele andere landen. In de vijfdelige podcast Revolusi neemt David Van Reybrouck je mee terug de tijd in, en herschrijft hij de geschiedenis van Indonesië – vanuit het perspectief van de laatste ooggetuigen. 

Revolusi is een productie van de Vlaamse radiozender Klara, in samenwerking met De Correspondent. Met oude radiofragmenten.

11. Staakt! Staakt! Staakt! (NOS, NPO Radio 1, Rob Trip)

Tienduizenden mensen in Amsterdam en omstreken leggen op 25 en 26 februari 1941 het werk neer. Ze zijn woedend, omdat de Duitsers een paar dagen eerder honderden joden hebben opgepakt. Om hun verhalen te laten horen, zijn de makers diep in het omroeparchief gedoken. Ze vonden interviews terug uit de jaren 60 en de jaren daarna. 

Het archief was voor hen een schatkist. In Staakt! Staakt! Staakt! vertellen de stakers zelf hoe zij die periode hebben beleefd. Rob Trip: “Als je hun verhalen hoort, word je die oorlogsperiode ingezogen.”

Bonus: Engelstalige podcasts

The Hurricane Tapes (BBC)

A triple murder. 40 hours of tape recordings. Rubin ‘Hurricane’ Carter. Bob Dylan wrote a song about him. Hollywood made a movie. This is the full story.

Replay (BBC)

Colin Murray looks back at 90 years of sport on the BBC by unearthing classic commentaries and interviews from the BBC archives.

Slow Burn (Slate Plus – VS)

In ieder seizoen staat een onderwerp centraal, met veel oude geluidsopnames. Beschrijving seizoen 6 The L.A. Riots: 

In 1992, a jury failed to convict the four Los Angeles police officers who’d been captured on videotape beating Rodney King. The city erupted into fire and chaos—the culmination of decades of unchecked police abuse and racial injustice.

For the sixth season of Slate’s Slow Burn, Joel Anderson returns to explore the people and events behind the biggest civil disturbance in American history—a story that’s still playing out today.

The post 11 podcasts met audio uit onze archieven appeared first on AVA_NET.

Ontdekkers en onderzoekers

Overigens zijn ook bij ons de verzamelbakken vol films en foto’s te vinden. Daarin kan de liefhebber, programmamaker of onderzoeker naar hartenlust grasduinen door de volledige collectie. Prominent op de site staan echter de verhalen. Hierin combineren we beeld (film en/of foto’s) om een verhaal uit onze geschiedenis te vertellen. Denk aan algemene onderwerpen, zoals ‘Maandag wasdag’ en lokale verhalen, zoals die over de Brabantse beha- en korsettenfabriek Iduna of een gebruik zoals het ‘rommelpotten’ op vastenavond. Onderwerpen voor de ontdekker, die de verhalen op de site of via de sociale media tegenkomt. Met de nadrukkelijke uitnodiging om eigen herinneringen te delen.

Kennis bij kijkers

Die oproep levert mooie reacties op en zorgt voor interactie, tussen ons en ons publiek, maar vooral tussen bezoekers – of in dit geval kijkers – onderling. Dat laatste levert verrassende inzichten en informatie op. Zeker van films en foto’s die al langere tijd in de depots liggen, weten wij soms niets. Zelf op onderzoek gaan, is goed; het is óók tijdrovend en juist van de alledaagse gebeurtenissen waar ons filmarchief met veel amateurfilms uit bestaat, is bar weinig meer te vinden. 

Met die gedachte deelden we ook het volgende filmpje van een inzameling van oud papier in een verhaal. De beelden ademen Brabant in de jaren 50: kinderen met kort haar en opgetrokken kousen in autovrije straten, veel geestelijken en sigaren, steps en bokkenwagens. Het opschrift op het filmblikje met daarin de 16mm-film biedt nauwelijks informatie en ook van degene die het ooit binnenbracht, ontbreekt ieder spoor. We besluiten de film toch te digitaliseren en online te zetten, met de weinige gegevens die we wél kennen en een oproep om reacties. En die komen er. 

Binnen de kortste keren weten we daardoor waar, wanneer en waarvan de beelden gemaakt zijn, en zelfs door wie, en wisselen bezoekers levendige herinneringen uit met elkaar en met ons. Zo wordt de film door hen bijvoorbeeld gedateerd op basis van de leeftijd van de gefilmde kinderen en schrijft ‘Ria’ dat ze met het inzamelen punten kreeg voor een reisje met de bus. Kennis van iets heel gewoons als het ophalen van oud papier vind je niet online of in de boeken, maar bij de mensen die erbij waren, zo blijkt. 

Gedeeld verleden

Juist film leent zich goed voor deze manier van tonen en delen. De oudste films in onze collectie zijn een eeuw oud, de meeste nog jonger. Ze zijn levende geschiedenis. Mensen herkennen hun eigen verleden in de beelden en hebben in hun hoofd wat wij als beheerder niet kunnen weten. Onze site biedt hen een plek om dat verleden terug te zien, nodigt uit om herinneringen te delen en daardoor bij te dragen aan het vastleggen en verrijken van een gezamenlijk verleden.

The post Filmarchief als onuitputtelijke bron van verhalen appeared first on AVA_NET.

‘Krijg jij ook zo’n kippevel van hanengedrag?’ In 1980 vormt dit programma op de illegale FM-zender Radio Vrij Den Bosch het startpunt voor Vrouwenradio Den Bosch. Wekelijks maakt een groep activistische feministen een uur radio voor en door vrouwen. Ze kraken bij het krieken van de dag met een radiozender op de rug een pornoshop, maken een programma ‘Trots zijn op je pot zijn’ en besteden aandacht aan seksueel geweld tegen vrouwen en het recht op scholing en werk. Serieuze onderwerpen worden zo – in navolging van Dolle Mina – op ludieke en mediagenieke wijze voor het voetlicht gebracht. Afgewisseld met veel ‘vrouwenmuziek’.

Op zolder

Eind jaren 80 is het gedaan met de actiecultuur. Dit betekent ook het einde van Vrouwenradio Den Bosch, maar de cassettebandjes met opnames blijven bewaard, zo’n 187 stuks. Ze liggen op zolder bij medeoprichter Wilma Geurtjens. Haar partner werkt bij het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC). Daar blijkt wel interesse te zijn in de bandjes, zeker omdat het archief speelt met het idee voor een themawebsite rond de tweede feministische golf in Brabant.

Mooie aanwinst

In 2019 draagt Wilma de cassettes over aan het BHIC. AV-collectiebeheerder Joost Hoedemaeckers is direct enthousiast over de bandjes. Als zanger in een punkband trekt de tegencultuur en protestbeweging hem wel aan. Bovendien is het voor het BHIC een mooie aanwinst. Joost: “Het archief bestaat niet alleen uit de cassettebandjes, maar ook uit papieren; een verslag van een redactievergadering bijvoorbeeld, en technische aanwijzingen over de bediening van het mengpaneel. Goede muziek ook!”

Gepuzzel

Na de overdracht laat Joost de bandjes extern digitaliseren door een gespecialiseerd bedrijf. Zelf beluistert en beschrijft hij alles. Dat is soms nog best een gepuzzel. De bandjes hebben bijvoorbeeld niet altijd een datum of nummer. De cassettebandjes zelf worden nu bewaard in het depot; de inventaris is voor iedereen in te zien via de BHIC-website en fragmenten zijn daar ook te beluisteren. Om alles van A tot Z te horen moet je vooralsnog naar de studiezaal.

Beeld van de ‘vrouwenbeweging

Ook schrijft Wilma een artikel over de Vrouwenradio. Dit wordt onderdeel van de themawebsite Rebellerende vrouwen over de tweede feministische golf in Brabant. Thijs de Leeuw, projectleider van de site, selecteert enkele radiofragmenten en plaatst ook die online. Thijs: “Door middel van korte fragmenten krijgen bezoekers een beeld van wat de ‘vrouwenbeweging’ zoal inhield, van pornoshops kraken tot meelopen in een heksennacht. Die fragmenten heb ik onder elkaar geplaatst, met titel en korte beschrijving. Niet gedetailleerd en volledig, maar meer journalistiek, om de nieuwsgierigheid te wekken. Wel telkens met bronvermelding, zodat mensen die meer willen horen de volledige aflevering terug kunnen vinden.” En zo kunnen we ruim veertig jaar later opnieuw luisteren naar illegale vrouwenradio uit Den Bosch.

Lees meer en luister

Op de BHIC-website Rebellerende vrouwen lees je meer over de Vrouwenradio, luister je naar spraakmakende radiofragmenten én vind je het hele radioarchief van Vrouwenradio FM 95.5 Den Bosch.

The post Uit de collectie van het BHIC: illegale Vrouwenradio appeared first on AVA_NET.