Gebruikers

Doelgroepen en eindgebruikers, plus een waaier van beproefde en nieuwe vormen om content beschikbaar te maken, stellen specifieke eisen aan de manier waarop instellingen omgaan met de archivering en beschikbaarstelling van hun collecties, en vooral ook aan hoe het media-culturele perspectief rond collecties wordt gepresenteerd. Het is daarom belangrijk inzicht te hebben in wie die eindgebruikers zijn, wat ze precies willen en hoe zich dat vertaalt naar archivering, beschikbaarstelling en presentatie.

Audiovisuele archieven organiseren hun collecties van oudsher op gedecontextualiseerde wijze, d.w.z. dat ze zich bij het selecteren, bewaren en beschrijven vooral laten leiden door de wensen van hun gebruikers. In het analoge tijdperk waren de wensen en behoeften van deze gebruikers gevoeglijk bekend, ook al omdat ze zelf naar het archief kwamen. Collecties die online staan zullen meer en vooral andere gebruikers trekken, met nieuwe verwachtingspatronen en nieuwe vaardigheden. We zien een sterke differentiatie binnen gebruikersgroepen (niches) en een gewijzigd perspectief op toegang tot audiovisuele content. Het traditionele model van eindgebruikers die naar een centrale portal (of fysieke locatie) toekomen, verschuift naar een meer-dimensionaal model waarbij collecties ook naar gebruikers toe gebracht moeten worden. Gebruikers bevinden zich al ergens ‘op het web’ en willen op hun wenken bediend worden: content en gewenste gebruiksfaciliteiten zijn ter plekke geïntegreerd. Maar dan moet je ze wel weten te vinden. Praktisch; in social media applicaties, op diverse mobiele platforms, in multimediale onderzoeksomgevingen, in educatieve tools en via programmeerbare interfaces en API’s. Maar ook figuurlijk weten ‘te vinden’ in museale presentaties op de juiste toon. Er ontstaan ook nieuwe vormen van hergebruik waarin bestaande documenten en collecties eindeloos worden gecombineerd en gesampled. Ontwikkelingen als tagging en crowdsourcing maken van de nieuwe gebruikers consument én producent. Het digitale audiovisuele archief wordt zo culturele verzameling, verwijscentrum en multimedia-atelier in één en gedegen kennis over de gebruiker en de media-culturele context waarin hij zich beweegt is hierbij onmisbaar.

AUTEURSRECHT
Door alle bovengenoemde onderwerpen heen spelen auteursrechten een allesbepalende rol bij het openstellen van collecties. Verzamelen van kennis en expertise rond auteursrechten, open beschikbaarstelling en hergebruik door derden, is daarom essentieel binnen dit gebied. Digitale media zijn reproduceerbaar en makkelijk te verspreiden. Eigendom- en copyright issues vormen dan ook vaak een belemmering voor toegang en gebruik. De kern van het probleem schuilt in de tegenstelling tussen het individuele karakter van het intellectuele eigendomsrecht en het collectieve karakter van het cultureel erfgoed. Met de wetgeving in de hand kunnen eigenaars en producenten een bijna absolute controle uitoefenen op de beschikbaarheid van digitale documenten. Het beschermen van de directe en naburige rechthebbenden is van oudsher een belangrijke taak geweest van een audiovisueel archief. In het digitale tijdperk krijgt deze taak nieuwe dimensies door de invoering van het ‘digital rights management’ (DRM).

Kennisbronnen

A consumer perspective on moving images: the design and adoption of public audiovisual heritage services in the Netherlands, Ongena, G. (2013). Een proefschrift over de bewaring, maar vooral de ontsluiting van digitaal cultureel erfgoed bij Vlaamse en Nederlandse omroepen, met een focus op beeldmateriaal. Vanuit een gebruikersperspectief, wordt inzicht verkregen in het mechanisme dat het gebruik van omroeparchieven beïnvloedt. Drijfveren en drempels voor gebruik is daarbij het centrale thema.

SCP publicatie Gisteren vandaag (2015) over de belangstelling voor erfgoed in bredere zin. Hoeveel mensen zijn er in geïnteresseerd? Hoeveel komen er – indirect via media en rechtstreeks via bezoek – mee in aanraking?

SCP publicatie Klik naar het verleden (2009) over wie de liefhebbers van digitaal erfgoed zijn. Hoe en waarvoor precies gebruiken zij het internet? Hoe kan het digitale erfgoedaanbod in hun ogen nog worden verbeterd?

Relevante aandachtspunten bij het opstellen van gebruikers-/marktonderzoek worden op deze websites duidelijk uitgelegd:
http://www.tvonlinesurveys.com/enquete/
http://www.allesovermarktonderzoek.nl/

AUTEURSRECHT
Op de website van het Kenniscentrum Digitaal Erfgoed (DEN) vindt u DE BASIS, een set van minimale eisen voor de digitalisering van erfgoed. DE BASIS voor auteursrechtenbeheer (2017) biedt ondersteuning aan erfgoedinstellingen die hun digitale collecties op internet beschikbaar willen stellen en het auteursrechtelijke aspect daarvan goed willen regelen.

Op de website van het Nederlands Insituut voor Beeld en Geluid vind je de belangrijkste noties en begrippen van de Nederlandse auteurswet. Deze informatie is bruikbaar wanneer de vraag zich voordoet of gebruik van collectiemateriaal op een bepaalde wijze geoorloofd is: http://www.beeldengeluid.nl/auteursrechten

Het Handboek Rechten Klaren (2016) werd samengesteld door PACKED vzw als onderdeel naar aanleiding van het project ATHENA. Deze handleiding komt ook voort uit de betrokkenheid van PACKED vzw bij de Gebruikersgroep Cultureel Erfgoed en Auteursrecht die in februari 2011 in samenwerking met FARO, VKC en MovE werd opgericht. Het handboek is een handleiding voor beheerders van erfgoedcollecties bij het vaststellen (1) of er auteursrechten rusten op een bepaald werk en (2) hoe (en met wie) deze geklaard kunnen worden om je collecties juridisch veilig te digitaliseren en/of te publiceren op het web.

Schermen met auteursrecht (2012) is een onderzoek naar de implicaties van het online vertonen van videokunst en naar praktische modellen om met die auteursrechtelijke vragen om te gaan. Dit rapport voorziet tevens in een uiteenzetting van de basiskenmerken van het auteursrecht. Het onderzoek werd uitgevoerd door Kennisland in opdracht van Stichting Behoud Moderne Kunst (SBMK) en het Nederlands Instituut voor Mediakunst (NIMK). De bijgaande online tool video.kunstrechten helpt collectiehoudende instellingen om auteursrechtelijk beschermde videokunst beter online toegankelijk te maken.

AVA_Net Experts

Ga naar de AVA_Net Experts-pagina om de experts te filteren op locatie (en kennisthema).