De geur van azijn en naderend verval

Het vinegar syndrome is een onomkeerbare chemische reactie, die de film bepaald niet ten goede komt. Je herkent het door de zure azijnlucht, en later ook door zichtbare schade aan de film: de rol krimpt, golft, plakt aan elkaar of verliest stukjes van de beeldlaag. En belangrijk om te weten: als een film aangetast is, moet je deze zo snel mogelijk isoleren van de rest van je filmcollectie.

Films in quarantaine

We hadden al een poosje van die zure films apart gelegd in quarantaine. Dat is niet zonder risico, want de films kunnen het verval van elkaar stimuleren. Om dat te voorkomen zijn ze deels apart verpakt, deels op een andere plek gelegd. Deze quarantaineruimte stond, net als bijna het hele gebouw minus de depots, op de nominatie voor de verbouwing.

Meten is weten

De verhuizing was een geluk bij een ongeluk. We hebben nieuwe zuurgraadmetingen gedaan met AD strips (Rochester University). Een aantal films waren dusdanig verslechterd in een periode van minder dan een jaar, dat ik me afvroeg of ik wel op tijd was met deze actie. Bewaren was geen optie meer, we moesten op de hoogst mogelijke kwaliteit een archiefkopie maken. Het ging in totaal om 63 films, 8mm en 16mm.

Extra kwetsbaar

De 8mm films waren vooral dubbel8 films. Deze films zijn in feite halve 16mm films, met twee keer zoveel perforaties als een normale 16mm film. Ze werden dubbel belicht; bij de eerste doorgang door de camera wordt de ene kant belicht en bij de tweede doorgang de andere kant van de 16mm. Daarna werd de film gesplitst, en zo kreeg je twee 8mm films uit één 16mm rol. Deze films zijn blijkbaar, net als 16mm films, extra vatbaar voor het vinegar syndroom. Wat betreft Super8 of Single8 ben ik tot nu toe geen enkele  film tegengekomen die zo zuur was dat deze onhoudbaar was om te bewaren.

Scannen als reddingsactie

Het zou mooi zijn als je een archiefkopie kunt maken op film, maar dat is inmiddels erg prijzig en tijdrovend. Bovendien heeft de techniek niet stil gestaan en hebben we bij de Groninger Archieven al enige tijd een fantastische 4K filmscanner. Met deze scanner kunnen we film als DPX sequentie digitaliseren. Een 8mm beeldje wordt dan ongecomprimeerd opgeslagen. Elk beeldje heeft 4000×3000 pixels, een bestand van 70MB. Normaliter scannen we niet elke film op deze manier, meestal is het eindresultaat meteen een ProRes HQ bestand in 4K resolutie. Dat is heel fijn, maar niet goed genoeg om een origineel te vervangen. DPX sequenties zijn dat wel, hebben we besloten.

Werken met zuur

Allereerst heb ik research gedaan naar de schadelijke effecten van het werken met zure films. Duidelijk is dat je niet te lang achter elkaar met dit materiaal wil werken. Behalve dat de geur soms niet te doen is, is het zuur van de film een aanval op je gestel. De gassen die vrijkomen bij vinegar syndrome reageren op vocht, dus ook het vocht van het menselijk lichaam. Dat betekent mondkapje, handschoenen waar mogelijk, en vaak handen wassen tussendoor, vooral voordat je gaat eten. Aan het eind van de dag douchen is ook een goede aanbeveling.

Goed ventileren

Je moet de ruimte moet ook goed ventileren. Ik heb de afgelopen drie jaar twee batches van iets meer dan 60 films verwerkt. De eerste was in een matig geventileerde ruimte, met het raam wijd open. Ook al was het goed koud in het voorjaar. Na de verbouwing bij de Groninger Archieven heb ik een deel van de tweede batch gedaan, in een ruimte met een open raam én een puntafzuiging bij de filmscanner. Deze gassen zijn zwaar, ze zakken vrij snel naar de grond. Houd hier ook rekening mee met opslag en verwerking.

Van roest tot resolutie

Verder moet je voordat je gaat scannen de lassen van de films controleren en de aan- en afkoopstroken monteren of vervangen. In het geval van de tweede batch moest ik ook de films soms met een pincet en een soort steekmesje uit een verroest spoeltje peuteren en op een nieuwe spoel zetten. Dat is een enorm gepriegel. Gelukkig hebben we een filmtafel met variabele snelheid, anders zou het wel erg lastig zijn. Ik was per film van 4 minuten soms wel een half uur kwijt, nog los van het plakken van lassen en het schoonmaken van de film. Deze films waren sinds 1941 niet meer uit hun blik geweest en behalve vinegar was er dus ook roest. Het metaal werd ernstig aangetast door de zure gassen

Wetgate is wondermiddel

Voordat ik definitief ging scannen heb ik getest of wetgate scannen zou helpen of juist niet. Hierbij werd duidelijk dat het beeld er gladder, minder vies uitziet als je wetgate scant. Bijkomend voordeel is dat de film ook soepeler door de scanner loopt. Als de film opdroogt ontstaat er in sommige gevallen wel witte uitslag op de film. Een soort kalk, al zal het dat niet zijn. Dus bijvoorbeeld bij een breuk, moet je de film wel weer schoonmaken, want dat verschijn snel dat witte spul op de film. Dat deed ik met een oude katoenen doek. Ook de scanner moet je soms al na het scannen van een film weer schoonmaken. De rollers, de gate en eigenlijk alle plekken waar er contact is met de film heeft residu. Dat wil je niet in de lens, of in de machine zelf. Je kunt je voorstellen dat je geen haast moet hebben met het digitaliseren van deze films.

Frame voor frame

In een enkel geval was de film moeilijk te spoelen, stug of gek gedraaid. Om de film vlak te krijgen moest ik met mijn vinger druk zetten op een deel van de film bij de gate van de scanner. De scanner draaide dan op 2 of 5 frames per seconde. Dit is zeker niet ideaal, maar bij deze zwaar beschadigde films zag ik geen andere mogelijkheid om nog iets zichtbaars van de film af te halen, te digitaliseren.

Bewaren of loslaten?

Na afloop van de eerste batch besloten we de films te laten vernietigen. De tweede batch ligt er op het moment van schrijven nog, maar ik denk dat deze films hetzelfde lot beschoren zal zijn. Dit soort besluiten doen we waar mogelijk in overleg met de inbrengers van de films.

Het is mogelijk om ze in te vriezen om het verval te vertragen, maar ik zie het niet voor me dat we over tien jaar een nieuwe scan zouden maken. Nu al waren films soms te ver heen. Dit was het moment waarop deze versie van de film een nieuwe digitale drager heeft gekregen. Nu moeten we het digitale verval tegengaan, maar dat is weer een heel ander verhaal.

Lessen voor de volgende keer

Wat ik achteraf anders zou doen? Korter in de ruimte zijn, meer op mezelf letten. Gezond was het niet, de moeite waard wel. We hebben op deze manier de informatie van 63 films kunnen halen, op hoog niveau.

Meer weten?

Wil je er meer weten over het vinegar syndrome? Kijk op de website van het National Film and Sound Archive of Australia. Daar staat een behoorlijk duidelijke uitleg in het Engels.

Foto’s: René Duursma

The post Van azijnlucht tot archiefkopie: lessen uit een reddingsoperatie appeared first on AVA_NET.

Voor nieuwkomers in de audiovisuele erfgoedsector is het daarom moeilijk een opleiding te vinden die goed past bij de AV-afdeling van een kleinere erfgoedorganisatie. Toch is in zo’n organisatie wel alle kennis nodig die je ook vindt in een groot instituut als Beeld en Geluid. Kennis over media managementsystemen, over AV-techniek en over dragers, obsoleet of nog in gebruik. Natuurlijk, je kunt digitalisering uitbesteden, maar als je niet de juiste vragen weet te stellen aan de leverancier, dan weet je ook niet of je de juiste duurzame digitale formaten zult terugkrijgen. Verder is er juridische kennis nodig, over auteursrecht, AVG en andere zaken betreffende contracten, uitleningen of licenties.

Ook is het handig om iets te weten van programmeertalen, zoals  XML, JSON of Javascript of andere programmeertalen. Hoe kun je anders meepraten over ingest in je systeem of harvesting uit je systeem? Of hoe je je collectie op meerdere platformen kunt presenteren? En dan hebben we het nog niet eens gehad over communicatie, PR, en hoe je je collectie naar buiten brengt. Dat is best veel gevraagd van een gemiddeld klein AV-archief in Nederland.

Wat zijn de opleidingsmogelijkheden?

Je zou een MBO-opleiding kunnen doen tot AV-specialist. Dan weet je hoe je AV-producties kunt maken, produceren, regisseren. Je leert met moderne AV-apparatuur omgaan en je weet iets van codecs en containers. 
Ook kun je een HBO-opleiding doen waar je beleid leert maken, of hoe je een erfgoedcollectie kunt beheren, al zijn dit soort studies vrijwel nooit gericht op audiovisuele collecties.
Tot slot kun je ook een WO-opleiding doen. Zo is er aan de UvA een Master Preservation and Presentation of the Moving Image. Een prachtige opleiding om daarna bij een mooi filmarchief van een grotere commerciële speler te gaan werken. Zelf heb ik deze opleiding ooit overwogen, maar ook al zou ik zijn toegelaten, ze is niet te combineren met een baan.

Hoe heb ik dat gedaan? 

Sinds ik in 2005 aan de slag ging als collectiebeheerder AV bij de Groninger Archieven, ben ik intern opgeleid. Er werd vanuit het archief alles gedaan om extra kennis te verkrijgen. We huurden mensen in van Eye of Beeld & Geluid voor workshops, spraken veel en lang met AV-professionals over digitale audio en video, en we verzamelden veel literatuur om te lezen en te bespreken.

Daarnaast was er ruimte om te filosoferen over wat een archief moet zijn, welke kennis er nodig is, wat je zelf moet kunnen en wat je mag inhuren of uitbesteden.

Al met al een mooie leerschool en voor je het weet mag je zelf anderen voorlichten. Maar het leren houdt nooit op. Elke sessie, in binnen- of buitenland, waarbij ik mag praten over AV-standaarden, is meteen weer een leerervaring. De kunst is om, waar nodig, elke keer weer je standpunt opnieuw te bepalen ten opzichte van je werk.

Gelukkig had je destijds de jaarlijkse Summer- en Winter Schools van Beeld & Geluid, en tegenwoordig heb je ook nog de Go-opleidingen. Je moet even zoeken, maar er is best wat te vinden om jezelf bij te scholen. Niet op alle onderwerpen, maar wel op deelonderwerpen die belangrijk zijn voor je werk.

Ook zijn er in Nederland de netwerken NORAA (Nationaal Overleg Regionale Audiovisuele Archieven) en AVA_Net. Vooral binnen AVA_Net wordt er volop kennis gedeeld, zoals tijdens webinars en het jaarlijkse AVA_Net Symposium. Je komt er telkens weer vol energie vandaan. Het houdt je scherp en laat zien dat het werk nooit af is. Nieuwe inzichten leiden tot nieuwe methodes.

FRAME

En ook over de grens kun je je kennis over AV-erfgoed verbreden en verdiepen. Zo geeft het Institut National de l’audiovisuel (INA) FRAME-trainingen, in samenwerking met FIAT/IFTA en EBU Academy en met co-financiering van de EU (Creative Europe programma). Ze bieden jaarlijks diverse opleidingen aan, waaronder een mentorschap voor twee archivarissen die niet langer dan vijf jaar in de sector werken (Frame Mentoring) en een online basistraining van een half jaar voor praktisch iedereen in de sector (Frame Basics). Ook verzorgt INA elk jaar een specialistische training van een week op locatie. Het ene jaar een technische training (Frame Advanced Tech), het andere jaar een training rond de toegang tot het archief (Frame Advanced Access).

Vorig jaar was er in Parijs zo een Frame Advanced Tech-sessie en werd ik tot mijn grote blijdschap geselecteerd om mee te mogen doen. Vergis je niet, je moet best veel invullen en opsturen, maar het is absoluut de moeite wel waard. Stel je voor: een week lang een hoogwaardige training, gegeven door de besten in Europa in een prachtige stad waarbij je elke avond aan het diner en elke ochtend aan het ontbijt met je collega’s uit Frankrijk, Griekenland, Ierland, Nederland, Argentinië, Italië, Servië en Zwitserland mag praten over je vak. Mensen van TV-archieven, regionale archieven, filmarchieven. Een fantastisch netwerk aan mensen en verhalen. De lessen zelf waren goed, zowel in de breedte als in de diepte qua onderwerp en uitleg. De rondleidingen door het INA zelf, maar ook langs de archieven van het Franse Ministerie van Defensie (ECPAD) waren zeer interessant. Met uitleg over audio-, film- en foto-restauratie.

De programmering was zeer divers. Van OAIS schema’s, datamodellen, duurzame digitale opslag, en project management, VOD met digital heritage media en mass digitisation, data integrity, bit preservation tot het gebruik van AI in archieven en de meer technische onderwerpen met use cases. Dit alles begeleid en goed verzorgd door zeer kundige en enthousiaste mensen van INA.

Dit internationale netwerk, de omgang met collega’s uit andere landen, laat zien dat de uitdagingen die we dagelijks tegenkomen in ons werk niet alleen bij ons spelen. We zijn onderdeel van een mooie internationale gemeenschap van AV-erfgoedprofessionals, maar bovenal zijn we liefhebbers. Liefhebbers van AV-erfgoed die er alles aan doen om zo veel mogelijk van dit erfgoed terug te geven aan het algemene publiek.

Zie hieronder een aantal foto’s gemaakt tijdens FRAME Advanced Tech 2022

The post Uitdagingen en mogelijkheden voor opleidingen in de AV-erfgoedsector appeared first on AVA_NET.

Afstand schept ruimte tot reflectie. We filosoferen meer over de toekomst van werk. Er zal meer hybride gewerkt worden, en we zullen  niet meer lacherig kijken naar mensen die thuiswerken. Wij bij de Groninger Archieven, staan vlak voor een grote interne verbouwing. Eigenlijk op twee vlakken. Het gebouw wordt aangepakt, publieksvriendelijker gemaakt en hopelijk ook personeelsvriendelijker. Maar ook de organisatie is de laatste tijd flink aan het veranderen. Een grote groep werknemers gaat met pensioen en neemt een schat aan ervaring mee. En dan is er het e-depot. Veel meer mensen hebben te maken met digitalisering. Over drie jaar zien de Groninger Archieven er echt anders uit.

COVID-19 levert hieraan een blijvende bijdrage. We gaan toch anders kijken naar ons gebouw, naar de werkplekken en naar de publieksruimtes. We gaan zelfs een digitale studio inrichten om te kunnen livestreamen, webinars te verzorgen en explanimations of screen captures te maken en uitleg te kunnen geven voor een green screen. Pre-COVID zaten dit soort ideeën niet in het ontwerp. Nu willen we niet meer zonder.

Qua aanvragen hebben wij bij de Groninger Archieven ook meer werk dan in de twee jaar hiervoor. Het is net alsof allerlei kleinere organisaties en omroepen de nostalgie branche waarin wij zitten herontdekken. Het is natuurlijk ook, omdat er verder niets te doen is. Iedereen wil de doelgroepen iets leuks kunnen bieden, en amateurfilms uit een regionaal archief zijn leuk. Zeker na een tweede of derde lockdown, waarbij de online series echt wel op zijn.

Wat ook duidelijk is geworden, is dat we minder hoeven te reizen. Videomeetings zijn een uitkomst en webinars een aanvulling, daar waar ik vroeger een webinar nog wel zag als een soort tweede keuze om mijn informatie te verkrijgen. Het feit dat je de meeste webinars of livestreams ook on demand kan terugzien, geeft een gevoel van rust. Ik hoef niet altijd overal meteen live bij te zijn, en hoef niet bang te zijn dat ik iets mis. En bij de Groninger Archieven bereiken we nu per lezing gemiddeld zo’n 500 mensen online, waar dat vroeger niet meer dan 60 in een zaaltje waren. De statistieken liegen er niet om, de meeste kijkers kijken zo’n 80% van een livestream helemaal uit. Dat is ongelooflijk hoog voor een online presentatie.

Maar wat ik wel echt mis, is het directe contact met mensen. Vooral omdat je ze dan op een andere manier leert kennen. De borrel is ‘where the magic happens’. Je hoort leuke anekdotes, er worden banden en soms zelfs vriendschappen gesmeed, en op de een of andere manier krijg je mensen écht te zien. Echter, dan je ze kunt leren kennen via een videoscherm. 

Het is nu april, en als het goed is kan er over een week of zes weer van alles. We smachten naar een ongedwongen periode, waarin we vakantie kunnen vieren, onze vrienden weer kunnen zien en onze collega’s weer in het echt kunnen spreken. Tot die tijd werk ik nog een paar livestreams en online presentaties af. We leren dus meer, maar we zien minder, vooral minder échte mensen. Nog even volhouden.

The post Online leren we meer, maar zien we minder appeared first on AVA_NET.

Echt, het is fantastisch als een grote groep mensen onze beelden zien. Maar beelden ‘duiken’ niet zomaar op, en onze archieven zijn niet ‘stoffig’. Dat kan ook niet, want we hebben strenge wetgeving voor het bewaren van archiefmateriaal in Nederland. Maar ondanks dat is het blijkbaar slim om net te doen alsof de beelden ontdekt zijn. Gered van de vergetelheid zelfs, door een onderzoekende journalist.

Ik mocht bij Radio Gelderland en RTV Noord vertellen over de beelden, en moest in beide gesprekken iets rechtzetten. De beelden waren namelijk al lang bekend. Het gaat om een film die in 1995 werd aangenomen door Stichting GAVA (nu onderdeel van Groninger Archieven). De film is onderdeel van een collectie met films van de Joodse filmmaker Mr. Maurits Levie. Samen met Oorlogs- en verzetsmateriaal Groningen en Herinneringscentrum Kamp Westerbork zijn deze films gerestaureerd, passief en actief. De beelden zijn in 2001 gebruikt in een tentoonstelling rond Levie in de Synagoge in Groningen. In 2006 kwamen ze online en vorig jaar zijn ze opnieuw gescand voor gebruik door CODA Apeldoorn.

De beelden zijn echt inhoudelijk interessant, een stukje archief van twee minuten van korfbal en voetbal in de joods-psychiatrische instelling het Apeldoornsche Bosch. Deze instelling was haar tijd ver vooruit en de beelden laten zien waartoe de mensheid in staat is als het gaat om de zorg voor anderen. De mensen voor de camera zijn vrijwel allemaal in 1943 omgebracht in Auschwitz en ik ben van mening dat de beelden niet vaak genoeg gezien kunnen worden. Daar is geen cliché voor nodig.

Trouw heeft haar berichtgeving online meteen na mijn opmerkingen aangepast, maar ergens tussen het aanleveren van de kopij van de journalist aan de redactie van de landelijke krant gaat er dus iets mis. Ineens zijn er beelden opgedoken uit een stoffig archief. Is het clickbait of verdiepen de koppenmakers zich niet in het artikel? Ik ben oprecht benieuwd.

Ga voor de complete film en meer over het leven en werk van filmmaker Maurits Levie naar de Filmbank Groningen

The post Beelden duiken op in stoffig archief appeared first on AVA_NET.

De AVA_Net expertgroep is op donderdag 4 april 2019 te gast in het Utrechts Archief. Na een ochtendsessie van de leden van het Nationaal overleg Regionale Audiovisuele Archieven (NORAA) druppelen de andere experts tijdens de gezamenlijke lunch binnen. Er wordt druk bijgepraat en dan gaat het het eerste deel van de middagsessie van start met de workshop ‘Juridische en ethische check beeldmateriaal’.

AVG in de praktijk

Een aantal collectiebeheerders van regionale AV-archieven kijken hier reikhalzend naar uit. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is nog zo nieuw dat niemand precies weet hoe je deze moet interpreteren. Her en der worden privacy officers aangenomen, maar om tot een goede bewustwording en praktijk te komen zijn dit soort workshops zinvol.

Corné Suijs is privacy officer bij Beeld & Geluid. Aan de hand van een aantal filmfragmenten legt hij uit hoe Beeld & Geluid met de AVG omgaat. Door de vele vragen die de toehoorders op hem afvuren moet hij al snel de structuur van zijn presentatie loslaten.

Volgens Corné is de tekst van de AVG nogal strikt. De verordening is echter in eerste instantie gericht op de grote tech-bedrijven. Anders dan in Amerika, wordt de verantwoordelijkheid voor privacy hier in Europa vooral bij deze bedrijven gelegd.

De maatregelen die je als archief kunt nemen, moeten passen bij de draagkracht van je organisatie. Je moet altijd kunnen aantonen dat je bezig bent met de AVG, met maatregelen die de privacy van burgers voldoende beschermen. Zonder dat je daarmee het recht op informatie in gevaar brengt. Dat is misschien wel de belangrijkste boodschap van deze workshop: weeg niet alleen de privacy van de betrokkenen, maar kijk ook naar het grotere geheel en daarmee naar het recht op informatie voor het algemeen belang.

Moreel kompas

Als je als archief een verwijderingsverzoek krijgt en uit onderzoek blijkt dat dit terecht is, dan hoef je niet per sé het hele fragment te verwijderen. De beelden mogen gearchiveerd worden voor het algemeen belang. Het zou onredelijk zijn en afbreuk doen aan een AV-archief als betrokkenen het recht zouden hebben het archief en zijn taak te ondermijnen door volledige verwijdering te verlangen. Wel moet het archief passende maatregelen nemen om het privacyrecht van de betrokkenen te waarborgen. Dat kan bijvoorbeeld door de privacy-gevoelige metadata te verwijderen.

Er volgt een mooie discussie. Met vraagtekens bij het recht om vergeten te worden, de rol van de verwerker van informatie en de maatregelen die je al dan niet kunt nemen om privacy-gevoelig beeld te bewerken. En de vraag: wanneer weegt het privacybelang van de betrokkene zwaarder dan het algemeen belang van het archief? Privacygevoelig materiaal sluit vaak aan op zogenaamde ‘bijzondere persoonsgegevens’ die in beginsel niet verwerkt mogen worden, tenzij er zich een uitzonderingsgrond voordoet. Corné roept op om bij deze weging vooral je moreel kompas te volgen en je onderbuikgevoel als ervaren collectiebeheerder. Hiermee eindigt een zeer informatieve sessie, met dank aan de voortrekkersrol van Beeld & Geluid op dit vlak.

Wat verder de revue passeert

Saskia Arentsen opent het tweede deel van de middag: de bespreking van de resultaten van een enquête onder AVA_Net experts over de werking van het expert netwerk systeem. De resultaten zijn positief, maar toch zijn er nog verbeterpunten als het gaat om samenwerking, de samenstelling van de expertgroep en de zichtbaarheid van de leden. De experts denken hier in groepen over na en komen met ideeën. Zo is er nieuwsgierigheid naar AV-archieven van grote bedrijven en wordt er verwezen naar de vernieuwing van de Kennisbank, die binnenkort online zal staan. Ook wordt er opgemerkt dat er weinig gebruik wordt gemaakt van KIA, het forum waarop vragen gesteld kunnen worden. En er is de oproep om eens vaker bij een expert op bezoek te gaan als er specifieke vragen zijn.

Verder geeft de groep veel input voor het AVA_Net symposium in juni. Organisatoren Saskia Arentsen en Jasper Snoeren nemen deze opmerkingen van harte mee. Het is trouwens Jaspers laatste sessie binnen dit gremium. Hij krijgt een nieuwe baan binnen Beeld & Geluid en neemt afscheid. Jasper wordt hartelijk bedankt voor zijn vele werk voor de expertgroep van AVA_Net. Hij zal gemist worden. Saskia neemt zijn taken bij AVA_Net over.

Als afsluiting van de middag geeft Lloyd Davies, zoals altijd enthousiast vertellend, een rondleiding door de tentoonstelling “Utrecht Spoorstad” van het Utrechts Archief.

The post Voorjaarsbijeenkomst van AVA_Net Experts in teken van privacywetgeving appeared first on AVA_NET.