FFAA ontvangt bijzondere filmbeelden van Elfstedentocht 1986

Jurjen Enzing — Tue, 27 Feb 2024 13:43:42 +0000

Het Fries Film & Audio Archief (FFAA) heeft bijzondere filmbeelden van de Elfstedentocht van 1986 ontvangen. Filmmaker Sander Nieuwhof uit Sint Annaparochie maakte beelden van de kopgroep op de smalle Súdhoekster Vaart, tussen Sint-Annaparochie en Vrouwbuurtstermolen. Hij legde hier de eerste ontsnapping van de latere winnaar Evert van Benthem vast. De beelden zijn gefilmd vanuit een auto met chauffeur Joop Bijlsma waarmee Nieuwhof en zijn maat Oene Krist over de Súdhoekstermiddelweg reden. Op het korte stuk waar dit weggetje langs de vaart loopt. De motor met zijspan van de NOS was te hoog om onder de lage bruggen door te rijden, zodat zij de ontsnapping alleen vanuit de lucht filmden. Nu zien we de ontsnapping voor het eerst close gefilmd.

Tijdens de Elfstedentocht van 1986 maakte een cameraploeg uit Het Bildt (nu onderdeel van de gemeente Waadhoeke) onder leiding van Nieuwhof en Krist een reportage van de tocht door hun gemeente. De opname op het stukje Súdhoekstermiddelweg hadden zij tot in detail voorbereid. Zij wisten dat de NOS hier niet zou kunnen filmen en dat zij daarom unieke opnames van de wedstrijd konden maken. Dat Evert van Benthem precies voor Nieuwhofs lens zijn demarrage zou inzetten, was puur filmersgeluk. Op de beelden zien we een beresterke Van Benthem, die gemakkelijk wegspringt. Zijn zes achtervolgers lijken kansloos. Van Benthem zou hierover later zeggen dat hij vond dat het tempo te laag was en dat hij versnelde omdat hij bang was dat de achtervolgende groep hen zou achterhalen.

Sterker dan de rest

Het grote gat dat Van Benthem in korte tijd met zijn achtervolgers slaat, wordt zichtbaar als tweede cameraman S. Tijsma vanaf de brug bij Vrouwbuurtstermolen filmt hoe Van Benthem in de verte opdoemt. Zijn achtervolgers zijn in geen velden of wegen te bekennen. Hij heeft een gat van een minuut geslagen. Maar de overwinning voor Van Benthem is nog niet binnen. Op het barslechte ijs van de Dokkumer Ee loopt zijn voorsprong terug en laat hij zich terugzakken naar de zes achtervolgers. Als Rein Jonker vervolgens wegsprint, gaat Van Benthem mee. De beslissing valt uiteindelijk vlak voor Aldtsjerk, zeven kilometer voor de finish. Daar versnelt Van Benthem en kan Jonker niet langer volgen.

Van Benthems ontsnapping op de Súdhoeksterfeart is dus niet de beslissing. Maar de beelden van Nieuwhof laten wel zien hoeveel sterker Van Benthem is dan de rest. In Het Bildt, ‘de hel van het noorden’ deelt hij een mokerslag uit en legt hij de basis voor zijn latere overwinning.

Langere impressie

Nieuwhof en zijn filmploeg volgen niet alleen de wedstrijdrijders. Hun film over de Elfstedentocht van 1986 is een veel langere impressie van de tocht door Het Bildt, inclusief toerrijders. Het is een sfeervolle film met veel couleur locale. De film eindigt bij de voormalige gemeentegrens van Het Bildt bij Oude Bildtzijl, met op de achtergrond de draaiende wieken van Vrouwbuurtstermolen.

Volledige collectie

Nieuwhof had de film in zijn persoonlijke archief. Hij wilde er mee aan de slag als hij met pensioen was. Dat is nu het geval. Nieuwhof heeft zijn volledige collectie aan het FFAA overgedragen. Deze wordt nu bekeken en gedigitaliseerd.

Snelste vrouwen

Het FFAA kwam al eerder in het nieuws met unieke archiefmateriaal van de Elfstedentocht. Toen ging het om de tocht in 1942, met daarin beelden van de snelste vrouwen. Lees er hier meer over

The post FFAA ontvangt bijzondere filmbeelden van Elfstedentocht 1986 appeared first on AVA_NET.

FFAA: digitalisering met nieuwe scanner leidt tot vondst unieke beelden van de Elfstedentocht in 1942

Jurjen Enzing — Thu, 18 Jan 2024 10:33:30 +0000

Het Fries Film & Audio Archief (FFAA) heeft nieuwe filmbeelden ontdekt van de Elfstedentocht van 1942. Het zijn beelden van de doorkomst in Franeker en de finish in de Prinsentuin in Leeuwarden. Extra bijzonder is dat beide fragmenten de snelste vrouwen van deze tocht laten zien. In Franeker staat Antje Schaap, de latere winnares, radioverslaggever Herman Felderhof van de Nederlandsche Omroep te woord en schaatsen achtervolgers Wopkje Kooistra en Sjoerdtsje Faber even later met een groep mannen voorbij. In Leeuwarden zien we Antje met bloemen naast voorzitter Mindert Hepkema door het publiek schuifelen. Kort daarna vangt de camera ook Sjoerdtsje Faber en Wopkje Kooistra, de nummers 2 en 3 van de tocht van 1942, bij de finish, eveneens in de bloemen.

De beelden van de doorkomst in Franeker werden vorige week ontdekt. Ze staan op een film van de familie Sinnema uit Franeker. Ze doken op bij het digitaliseren van diverse amateurfilms met de nieuwe, professionele filmscanner van Duitse makelij, die het FFAA met subsidie van de Provincie Fryslân kort geleden kon aanschaffen.

‘Aan de stok’

De Elfstedentocht van 1942 werd gehouden op 22 januari. Het was de derde op rij. Winnaar bij de mannen was Sietze de Groot, die in een eindsprint aan het langste eind trok en de tocht volbracht in een recordtijd van 8 uur en 44 minuten. Hij werd gevolgd door Durk de Jong en Jan van der Bij. Hoewel de vrouwen niet mochten meedoen aan de wedstrijd, gingen de winnaressen van 1940 en 1941, Sjoerdtsje Faber en Wopkje Kooistra, de strijd aan met nieuwelinge Antje Schaap uit Wurdum. Antje won en haalde zelfs diverse wedstrijdrijders in. Ze schaatste de tocht in negen-en-een-half uur, een absolute topprestatie. Hierbij moet wel worden vermeld dat Antje met haar broers ‘aan de stok’ reed, wat in de ogen van Sjoerdtsje en Wopkje die een half uur later in Leeuwarden finishten, niet helemaal fair was.

Antje Schaap en voorzitter Mindert Hepkema bij de finish in Leeuwarden
(Ruurd Rodenburg, 22-01-1942, bron: collectie FFAA)

Reprimande

Hoewel de beelden zijn gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog, is van de Duitse bezetter weinig te zien. Heel kort zwenkt bij de finish de camera naar Werner Friedrich Ross, de hoogste Duitse militair in Friesland. De Duitsers hadden gedreigd hard op te treden tegen anti-Duitse uitingen tijdens de tocht. Dit bleek effectief. Maar Duitse vertegenwoordigers werden bij de finish door het Elfstedenbestuur genegeerd, wat Elfsteden-voorzitter Hepkema een reprimande opleverde.

Deportatie overburen

De beelden van de doorkomst in Franeker zijn gemaakt door Ymen Pieters Sinnema en die van de finish in Leeuwarden door Ruurd Rodenburg. Tandarts Rodenburg (Gorredijk, 1908) is bekend van diverse filmopnames in Leeuwarden tijdens de bezetting. Zo filmde hij op 12 november 1942 van achter de vitrage van zijn praktijk aan de Spanjaardslaan hoe zijn overburen, de familie De Jongh, door een politieman van huis werden gehaald en afgevoerd naar Westerbork. Het fragment is in diverse musea binnen en buiten Europa te zien. Rodenburg filmde later ook de bevrijding van Leeuwarden. Hij was een schaatsliefhebber en jarenlang bestuurslid van de Koninlijke Vereniging De IJsclub in Leeuwarden, waar hij ook diverse filmopnames van schaatswedstrijden maakte.

Bekijk hieronder een compilatie van de beelden van Sjoerdtsje Faber, Wopkje Kooistra, Antje Schaap tijdens de Elfstedentocht.

De volgende video bevat alle beelden van de films van Ymen Pieters Sinnema en Ruurd Rodeburg over Elfstedentocht in 1942.

The post FFAA: digitalisering met nieuwe scanner leidt tot vondst unieke beelden van de Elfstedentocht in 1942 appeared first on AVA_NET.

Jurjen Enzing, Author at AVA_NET